"Việt Nam cung ứng đủ điện năm nay dù khó khăn chưa từng có"

Tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia ngày 10/11, Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhận định 2026 là năm khó khăn chưa từng có của hệ thống điện quốc gia. Nắng nóng kéo dài đẩy mức sử dụng điện lên cao, trong khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và tăng chi phí nhập khẩu.

Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam công bố lần đầu tại diễn đàn cho thấy, công suất tiêu thụ điện toàn quốc đã lập đỉnh 57.537 MW vào ngày 24/6. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu 9 tháng tăng 9,4%, ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết riêng miền Bắc, nhu cầu điện tháng 5 và 6 tăng lần lượt 14,7% và 17,5%. Vào giờ cao điểm, công suất sử dụng điện của khu vực đã tiệm cận giới hạn vận hành an toàn về ổn định điện áp. Để ứng phó, EVN đã dự trữ nhiên liệu, tối ưu công suất phát của các nhà máy, tăng nhập khẩu điện và lắp thêm hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS).

"Lúc này, có thể khẳng định hệ thống điện quốc gia sẽ bảo đảm cung ứng đủ điện cho cả năm", ông Tài Anh nói.

Tuy nhiên, áp lực cung ứng điện được dự báo tiếp tục gia tăng những năm tới. Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhận định hai năm 2027 và 2028 sẽ là giai đoạn khó khăn trong cung ứng điện khi nhu cầu sử dụng dự kiến tăng khoảng 10% trên nền của 2026. Trong khi đó, các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành.

Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) dự báo năm 2027, công suất sử dụng điện lớn nhất tại miền Bắc sẽ tăng cao so với mức đỉnh 30.248 MW đạt được năm nay. Trong khi đó, trục truyền tải điện từ miền Trung ra miền Bắc đã vận hành sát giới hạn 5.000-5.200 MW. Theo NSMO, trường hợp các trạm biến áp 500 kV tại Bắc Ninh, Thái Bình và Hải Phòng chậm đóng điện, việc cấp điện sẽ khó hơn vào cao điểm buổi tối mùa hè.

Thủy điện đóng góp khoảng 25% sản lượng điện cho hệ thống, theo số liệu của EVN vào tháng 10. Nhưng khả năng huy động từ các nhà máy thủy điện phụ thuộc vào lượng nước về hồ. Theo đánh giá của NSMO, vào cuối năm nay, 30 trong 48 hồ có nguy cơ không tích đủ tới mực nước dâng bình thường - mức nước cao nhất hồ có thể giữ để phát điện.

Để dành nước cho mùa khô năm sau, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất tiếp tục giữ nước tại các hồ đến hết quý I/2027, đồng thời tính lượng nước cần xả cho sản xuất và sinh hoạt ở hạ du.

Đến 2030, để cung ứng đủ điện khi nhu cầu tiêu dùng, sản xuất ngày càng tăng, EVN cho biết, tập đoàn này và các đơn vị trực thuộc lên kế hoạch hoàn thành 15 dự án nguồn điện, tổng công suất 6.066 MW. Trong số này, 22 dự án (điện gió ngoài khơi, điện mặt trời nổi...) với công suất 9.710 MW đang được làm thủ tục đầu tư theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

2026 là năm đầu tiên tập đoàn này lắp đặt hệ thống BESS, và công suất pin lưu trữ tại miền Bắc dự kiến đạt 805 MW. Năm 2027, EVN dự kiến đầu tư thêm BESS khoảng 930 MW, lắp tại Nhiệt điện Thái Bình, Nhiệt điện Mông Dương 1 và các điểm trên lưới phân phối ở Hà Nội.

Riêng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (công suất 2.400 MW), EVN cho biết đang hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư và phối hợp đàm phán hiệp định tín dụng liên Chính phủ.

Với số dự án nguồn điện lớn cần đầu tư trong 4 năm nữa, "ông lớn" ngành điện dự kiến rót khoảng 830.000 tỷ đồng, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây là quy mô đầu tư lớn nhất từ trước đến nay của EVN, cao hơn khoảng 69% so với mức 492.483 tỷ đồng thực hiện trong giai đoạn trước.

Để đủ vốn cho các dự án, tập đoàn này kiến nghị cho phép các khoản vay dành cho dự án điện trọng điểm quốc gia được loại khỏi giới hạn cấp tín dụng, đồng thời mở rộng khả năng huy động vốn qua tín dụng xanh, trái phiếu và các nguồn quốc tế.

Tập đoàn cũng kiến nghị nhà điều hành xây dựng cơ chế giá truyền tải để thu hút thêm nhà đầu tư tham gia phát triển lưới điện. Hiện phí truyền tải chiếm tỷ trọng thấp trong cơ cấu giá thành điện. Chẳng hạn, theo cơ cấu giá thành điện 2025, phí truyền tải chỉ chiếm khoảng 3,7% (tương đương 77,01 đồng) trên mỗi kWh.

Tuy vậy, EVN chỉ nắm khoảng 37% nguồn cung toàn hệ thống, 63% còn lại phụ thuộc vào các dự án của PVN, TKV và khu vực tư nhân. Đại diện EVN cho biết các nhà đầu tư ngoài tập đoàn cần đưa vào vận hành khoảng 85.000 MW trong giai đoạn 2026-2030. Để tránh nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, doanh nghiệp này kiến nghị cơ quan quản lý giám sát chặt tiến độ, thậm chí thay chủ đầu tư những dự án chậm trễ kéo dài.