Bao bì bền vững: Chìa khóa tận dụng EVFTA, mở rộng xuất khẩu sang EU

Bao bì trở thành điều kiện cạnh tranh tại thị trường EU

Chiều 11/11, tại TP. Hồ Chí Minh, Hội nghị quốc tế Ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026 với chủ đề “Bao bì bền vững và tuân thủ xuất khẩu: Nâng cao năng lực đưa thực phẩm Việt Nam vào chuỗi cung ứng EU” đã diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026 (Vietnam Foodexpo 2026). Những trao đổi tại hội nghị cho thấy, bên cạnh chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm, bao bì đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng tiếp cận thị trường châu Âu của doanh nghiệp Việt Nam.

Phát biểu tại hội nghị, ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam có lợi thế về nguồn nguyên liệu nông sản phong phú, năng lực chế biến ngày càng được nâng cao và sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng quốc tế. Đây là những điều kiện thuận lợi để thực phẩm Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao giá trị và khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.

Hội nghị quốc tế Ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026 với chủ đề “Bao bì bền vững và tuân thủ xuất khẩu: Nâng cao năng lực đưa thực phẩm Việt Nam vào chuỗi cung ứng EU”

Trong đó, Liên minh châu Âu (EU) là thị trường giàu tiềm năng. Việc thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) tạo thêm điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam thông qua các cam kết cắt giảm thuế quan và mở rộng cơ hội thương mại. Tuy nhiên, để chuyển hóa lợi thế từ hiệp định thành đơn hàng và thị phần thực tế, doanh nghiệp phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn, quy định ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Đáng chú ý, các yêu cầu của EU không chỉ dừng ở an toàn thực phẩm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc mà còn mở rộng sang bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và toàn bộ quá trình sản xuất, chế biến, đóng gói, vận chuyển, phân phối. Trong đó, Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) đang đặt ra những yêu cầu mới, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải nhìn nhận lại cách thiết kế, lựa chọn vật liệu và quản lý bao bì.

Ông Lê Hoàng Tài phát biểu tại hội nghị

Theo TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp cần quan tâm đồng thời đến ba nhóm yêu cầu: an toàn vật liệu tiếp xúc với thực phẩm, các quy định về môi trường theo PPWR và yêu cầu về thông tin, ghi nhãn bao bì. Đặc biệt, PPWR bắt đầu được áp dụng chung từ ngày 12/8/2026 đối với bao bì đưa ra thị trường EU, bao gồm cả bao bì của hàng hóa nhập khẩu.

Điều này có nghĩa, doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ quan tâm đến chất lượng thực phẩm bên trong mà phải kiểm soát cả cấu trúc, thành phần vật liệu, khả năng tái chế và hồ sơ tuân thủ của bao bì. Những vấn đề như giới hạn PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm, kiểm soát bisphenol A (BPA), truy xuất nguồn gốc vật liệu và tài liệu kỹ thuật cần được rà soát theo từng loại sản phẩm, từng cấu trúc bao bì và lộ trình áp dụng tương ứng.

Từ góc độ kỹ thuật, ông Bùi Quang Thịnh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Bao bì bền vững, Hiệp hội Bao bì Việt Nam (VINPAS), cho rằng, chuyển đổi bao bì không đơn giản là thay một loại vật liệu bằng loại khác. Doanh nghiệp phải bảo đảm bao bì mới vẫn đáp ứng công năng bảo quản, giữ chất lượng thực phẩm, phù hợp với dây chuyền sản xuất và điều kiện vận chuyển.

Chẳng hạn, với sản phẩm hạt điều, doanh nghiệp có thể nghiên cứu chuyển từ cấu trúc màng ghép PET, nhôm và PE sang cấu trúc chủ yếu bằng PE có lớp cản chuyên dụng nhằm thuận lợi hơn cho tái chế. Tuy nhiên, phương án này cần được kiểm tra về khả năng cản oxy, hơi ẩm, độ kín đường hàn và chất lượng sản phẩm trong thời gian bảo quản. Chỉ khi bảo đảm đồng thời yêu cầu kỹ thuật và môi trường, giải pháp bao bì mới thực sự khả thi.

Đây là vấn đề doanh nghiệp cần tính toán từ sớm, bởi nếu chỉ thay đổi bao bì khi hàng hóa đã chuẩn bị xuất khẩu, nguy cơ phát sinh chi phí, chậm tiến độ giao hàng và không đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu sẽ lớn hơn. Bao bì vì thế không còn là khâu hoàn thiện cuối cùng mà phải trở thành một phần trong chiến lược phát triển sản phẩm và xuất khẩu.

Từ đáp ứng tiêu chuẩn đến chinh phục hệ thống bán lẻ châu Âu

Không chỉ phải tuân thủ quy định chung của EU, doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam còn cần đáp ứng những tiêu chí thu mua riêng của từng hệ thống bán lẻ. Đây là một thách thức không nhỏ, nhất là với doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có nhiều kinh nghiệm làm việc trực tiếp với các nhà nhập khẩu, chuỗi siêu thị châu Âu.

Tại hội nghị, ThS. Lương Phước Vinh, Tổng Giám đốc Tentamus Việt Nam, cho biết một số nhà bán lẻ châu Âu đặt yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nghiêm ngặt hơn giới hạn pháp lý, chẳng hạn yêu cầu mức dư lượng của nhiều hoạt chất phải thấp hơn 50% giới hạn dư lượng tối đa (MRL) theo quy định. Tiêu chí cụ thể có thể khác nhau giữa các hệ thống, từ số lượng hoạt chất được phát hiện đến mức dư lượng của từng hoạt chất.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu, nắm rõ nguồn gốc đầu vào và xây dựng kế hoạch kiểm nghiệm phù hợp với từng thị trường, từng đối tác. Việc sử dụng các công cụ tra cứu MRL và theo dõi cảnh báo từ Hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm và thức ăn chăn nuôi của EU (RASFF) cũng giúp doanh nghiệp cập nhật nguy cơ, điều chỉnh danh mục kiểm nghiệm và chủ động làm việc với nhà cung cấp nguyên liệu.

Bên cạnh tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực cung ứng và khả năng phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu người tiêu dùng cũng quyết định cơ hội tiếp cận hệ thống bán lẻ. Theo ông Gustavo Ferro, chuyên gia ngành hàng thuộc Chương trình Xúc tiến nhập khẩu Thụy Sĩ (SIPPO), sản xuất nhãn riêng là một hướng đi doanh nghiệp Việt Nam có thể nghiên cứu. Theo mô hình này, sản phẩm do doanh nghiệp cung ứng được phân phối dưới thương hiệu của nhà bán lẻ, với nhiều phân khúc từ phổ thông đến cao cấp, hữu cơ hoặc thương mại công bằng.

Tuy nhiên, để trở thành nhà cung cấp, doanh nghiệp cần tìm hiểu quy trình đánh giá, chứng nhận an toàn thực phẩm, yêu cầu về sản lượng, tính ổn định của chất lượng và khả năng duy trì nguồn cung. Việc lựa chọn sản xuất nhãn riêng hay phát triển thương hiệu riêng cũng cần được cân nhắc trên cơ sở nguồn lực tài chính, năng lực tiếp thị và hiệu quả đầu tư.

Một tín hiệu đáng chú ý về nhu cầu thị trường được ông Nguyễn Nam Phương, Quản lý Kinh doanh giải pháp Tetra Recart® của Tetra Pak Việt Nam, chia sẻ thông qua khảo sát Toluna thực hiện tháng 10/2026 với 1.028 người tiêu dùng tại Pháp, Italy, Tây Ban Nha, Đức, Vương quốc Anh và Ba Lan. Khảo sát tập trung vào nhóm thực phẩm đóng gói bảo quản ở nhiệt độ thường.

Theo kết quả khảo sát, hương vị đạt 4,46/5 điểm, chất lượng sản phẩm và nguyên liệu đạt 4,32 điểm, nguyên liệu tự nhiên đạt 4,16 điểm. Đáng chú ý, khả năng bảo quản chất lượng thực phẩm của bao bì đạt 4,50/5 điểm; an toàn khi mở đạt 4,10 điểm và dễ mở, dễ sử dụng đạt 4,05 điểm.

Những con số này cho thấy, bao bì không chỉ phải đáp ứng yêu cầu môi trường mà còn cần bảo đảm công năng, sự tiện lợi và trải nghiệm của người tiêu dùng. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, lựa chọn bao bì bền vững cần gắn với đặc tính từng sản phẩm, điều kiện bảo quản, thời hạn sử dụng và phân khúc khách hàng mục tiêu.

Từ những yêu cầu trên, VINPAS đề xuất doanh nghiệp triển khai lộ trình rà soát bao bì theo từng mã hàng xuất khẩu. Trong 30 ngày đầu, cần lập danh mục sản phẩm, thu thập hồ sơ vật liệu và cập nhật yêu cầu của khách hàng. Từ ngày 31 đến ngày 60, doanh nghiệp phân loại rủi ro, lựa chọn những mã hàng ưu tiên để cải tiến. Giai đoạn tiếp theo tập trung chạy thử, kiểm nghiệm, đánh giá khả năng tái chế và tính toán chi phí trước khi quyết định áp dụng.

Phát biểu kết luận hội nghị, ông Lê Hoàng Tài nhấn mạnh, lợi thế từ các cam kết ưu đãi thuế quan của EVFTA sẽ không thể chuyển hóa đầy đủ thành cơ hội xuất khẩu nếu doanh nghiệp không đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại đề nghị doanh nghiệp chủ động cập nhật quy định, rà soát năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm và điều kiện bao bì, đóng gói; xác định tuân thủ tiêu chuẩn và phát triển bền vững là yêu cầu lâu dài trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Các hiệp hội ngành hàng cần phát huy vai trò cầu nối, tăng cường phổ biến thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và tổng hợp khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Công Thương và Cục Xúc tiến thương mại sẽ tiếp tục phối hợp với Văn phòng SPS Việt Nam, các đơn vị chuyên môn, hiệp hội ngành hàng và đối tác quốc tế để cập nhật thông tin thị trường, phổ biến chính sách, cung cấp tài liệu hướng dẫn tuân thủ, đồng thời tăng cường tư vấn và kết nối doanh nghiệp với các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật, nhà cung cấp giải pháp và đối tác thương mại.