Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Luật Địa chất và khoáng sản và các văn bản hướng dẫn thi hành tại Phú Thọ

Tham dự hội nghị có lãnh đạo Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Công Thương), đại diện lãnh đạo Sở Công Thương các tỉnh Phú Thọ, Thanh Hóa, Ninh Bình, đại diện các địa phương cùng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Trần Phương, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam nhấn mạnh, Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là thế hệ luật thứ ba về lĩnh vực khoáng sản, sau Luật Khoáng sản năm 1996 và Luật Khoáng sản năm 2010, với nhiều nội dung đổi mới về quản lý nhà nước, phân cấp thẩm quyền và cải cách thủ tục hành chính.

Ông Trần Phương cho biết: “Trong chưa đầy 3 năm, hệ thống pháp luật về địa chất, khoáng sản đã trải qua nhiều lần điều chỉnh. Các lần điều chỉnh chủ yếu tập trung vào đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao địa phương giải quyết các thủ tục hành chính. Qua đó, tạo thuận lợi cho hoạt động khai thác khoáng sản, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số theo các nghị quyết của Đảng và Nhà nước”.

Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết, Bộ Công Thương đã rà soát, báo cáo Chính phủ và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý đưa dự án Luật Địa chất và Khoáng sản sửa đổi vào chương trình lập pháp năm 2027. Dự kiến, dự án luật sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ tư theo định hướng xây dựng luật khung, tập trung quy định những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội. 

Bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp trong hoạt động khai thác khoáng sản

Bà Phạm Thị Thanh, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã phổ biến những điểm mới trong hệ thống pháp luật về địa chất, khoáng sản và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Nội dung phổ biến được xây dựng gắn với đặc điểm hoạt động khoáng sản tại từng địa phương. Trong đó, Phú Thọ có các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, kaolin, fenspat và apatit. Thanh Hóa có số lượng giấy phép khoáng sản và hoạt động khai thác tương đối lớn. Còn tại Ninh Bình, việc quản lý đá vôi, đôlômit cần được đặt trong yêu cầu hài hòa giữa khai thác khoáng sản với bảo vệ cảnh quan, di sản, nhất là tại khu vực Quần thể danh thắng Tràng An.

Về cơ sở pháp lý, các văn bản được giới thiệu gồm Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, Luật số 147/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản; Nghị định số 193/2025/NĐ-CP, Nghị định số 21/2026/NĐ-CP và các nghị quyết của Chính phủ, gồm Nghị quyết số 17, Nghị quyết số 66.19 và Nghị quyết số 66.25.

Đáng chú ý, từ ngày 15/9/2026, chức năng quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản được chuyển về Bộ Công Thương. Theo phân định thẩm quyền, ở cấp Trung ương, Bộ Công Thương và Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam thực hiện nhiệm vụ quản lý thuộc thẩm quyền, trong đó có cấp phép đối với khoáng sản nhóm I, kiểm tra và hướng dẫn chuyên môn. Ở cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện thẩm quyền cấp phép đối với khoáng sản nhóm II, III, IV và khoáng sản nhóm I phân tán, nhỏ lẻ; Sở Công Thương là cơ quan tham mưu quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản. Ở cấp xã, chính quyền địa phương có trách nhiệm bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, quản lý khoáng sản tại các bãi chứa và thực hiện một số nhiệm vụ xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản theo quy định.

Bà Thanh nhấn mạnh, việc chuyển giao phải bảo đảm hoạt động quản lý liên tục và không làm phát sinh thêm thủ tục cho doanh nghiệp. Các hồ sơ đang giải quyết được chuyển giao nguyên trạng, doanh nghiệp không phải nộp lại hồ sơ, không phát sinh chi phí hoặc bị tính lại thời hạn giải quyết. Giấy phép đã cấp tiếp tục có hiệu lực đến hết thời hạn; các nghĩa vụ tài chính hợp pháp đã phát sinh không bị tính toán lại do thay đổi cơ quan quản lý.

Đối với hoạt động khai thác khoáng sản nhóm III phục vụ dự án đầu tư công, dự án PPP, dự án quan trọng quốc gia, dự án phát triển kinh tế - xã hội của địa phương được Chủ tịch UBND cấp tỉnh chấp thuận và công trình khẩn cấp về phòng, chống thiên tai, dự thảo quy định cơ chế cấp phép rút gọn, trong đó miễn một số thủ tục về chấp thuận chủ trương đầu tư và đánh giá tác động môi trường. Đối với khoáng sản nhóm IV làm vật liệu san lấp, quy trình được đơn giản hóa theo hướng không phải cấp phép thăm dò, nhưng tổ chức, cá nhân vẫn phải thực hiện khảo sát, lập phương án khai thác và xin cấp phép theo quy định.

Về trách nhiệm quản lý tại địa phương, Sở Công Thương cần rà soát hồ sơ, giấy phép và dữ liệu hoạt động khoáng sản; cập nhật bản đồ hiện trạng trước ngày 1/2, báo cáo hằng năm trước ngày 15/2 và tổng hợp báo cáo trước ngày 1/3. Đồng thời, các địa phương cần lập danh sách giấy phép thuộc diện phải cấp đổi, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục và theo dõi việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo, kết nối dữ liệu.

Đề xuất ba trụ cột chính sách

Tại hội nghị, bà Phạm Thị Thanh đã giới thiệu các nhóm chính sách đề xuất sửa đổi Luật Địa chất và khoáng sản. Dự thảo Luật Địa chất và khoáng sản sửa đổi toàn diện sẽ được Chính phủ trình Quốc hội vào Kỳ họp thứ tư, tháng 10/2027.

Dự thảo đề xuất ba trụ cột chính sách. Thứ nhất là hoàn thiện quy định về phân cấp, phân quyền và phân nhóm đối tượng quản lý tài nguyên địa chất, khoáng sản. Theo đó, khoáng sản được định hướng phân thành các nhóm theo mục đích sử dụng và giá trị chiến lược. 

Thứ hai, tập trung đổi mới cơ chế quản lý theo kết quả đầu ra và hiện đại hóa công tác quản trị mỏ. Cơ quan soạn thảo đề xuất nghiên cứu bỏ giấy phép thăm dò khoáng sản độc lập, tích hợp hoạt động điều tra, thăm dò vào quy trình lập, thẩm định dự án khai thác và thiết kế mỏ. Đồng thời, dự thảo phân định ba khái niệm gồm trữ lượng địa chất do Nhà nước thẩm định, công nhận; trữ lượng khoáng sản khả khai do doanh nghiệp xác định, hạch toán phục vụ đầu tư; và sản lượng thực tế khai thác được kiểm soát thông qua trạm cân, camera cùng hệ thống dữ liệu giám sát.

Thứ ba, hướng tới phát triển công nghiệp khai khoáng theo chuỗi giá trị khép kín, từ điều tra cơ bản, thăm dò, khai thác, tuyển khoáng đến chế biến sâu và tiêu thụ sản phẩm. 

Từ ba trụ cột này, cơ quan soạn thảo khái quát 10 nhóm điểm mới dự kiến đưa vào dự thảo luật. Trong đó, đáng chú ý là xây dựng chính sách đồng bộ theo chuỗi giá trị; thiết lập mô hình quản lý phân tầng; tăng cường phân quyền cho UBND cấp tỉnh; nghiên cứu bãi bỏ giấy phép thăm dò độc lập; phân định rõ các khái niệm về trữ lượng và sản lượng.

Dự thảo cũng đề xuất đổi mới phương pháp tính tiền cấp quyền khai thác; xác lập giấy phép theo ranh giới không gian mỏ; cải cách cơ chế ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường và đóng cửa mỏ; kiểm soát xuất khẩu khoáng sản thô. Đồng thời, tăng cường bảo đảm an ninh nguồn cung gắn với chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ viễn thám, dữ liệu lớn và camera giám sát tự động.

Theo đánh giá, các đề xuất chính sách hướng tới giảm chi phí quản lý hành chính, nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm soát sản lượng và hạn chế thất thu ngân sách. Đối với doanh nghiệp, mục tiêu đặt ra là cắt giảm ít nhất 30% thời gian thực hiện thủ tục hành chính, tạo điều kiện chủ động kế hoạch khai thác, giải phóng nguồn lực đầu tư và đổi mới công nghệ. Đối với xã hội và môi trường, chính sách hướng tới bảo vệ tài nguyên không tái tạo, bảo đảm nguồn thu ngân sách cho địa phương có khoáng sản và nâng cao trách nhiệm phục hồi môi trường sau khai thác.