Đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng trong bối cảnh mới

Thúc đẩy tiết kiệm năng lượng toàn diện

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung triển khai quyết liệt các biện pháp tiết kiệm năng lượng, coi tiết kiệm năng lượng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cung ứng năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động. Thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu. Đẩy mạnh đầu tư đổi mới công nghệ và thiết bị có hiệu suất năng lượng cao; tối ưu hóa hệ thống sản xuất; tăng cường thu hồi và tái sử dụng nhiệt thải; ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng.

Tập trung triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong các ngành: thép, xi măng, hóa chất, giấy và bột giấy, bia và nước giải khát, nhựa, dệt may, chế biến thực phẩm,… Phát triển hạ tầng trạm sạc điện; nghiên cứu các cơ chế, chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng xe điện; từng bước chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng và phương tiện công vụ sang sử dụng điện.

Bộ Công Thương hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; mở rộng danh mục phương tiện, thiết bị phải dán nhãn năng lượng và áp dụng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu. Tăng cường kiểm tra việc thực hiện các quy định về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đặc biệt đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, các cơ sở khai thác, chế biến và vận chuyển xăng, dầu và than; hoàn thành trong quý II/2026. Chỉ đạo các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh năng lượng khẩn trương có giải pháp, tìm kiếm nguồn cung xăng dầu, điện và khí, để bảo đảm đủ cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân, nhất là trong giai đoạn đứt gãy nguồn cung hiện nay, bảo đảm cung ứng đủ năng lượng trong bất cứ trường hợp nào.

Đánh giá về Chỉ thị 09, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, Chỉ thị được ban hành có thể xem là một bước đi kịp thời và mang tính chiến lược nhằm củng cố an ninh năng lượng quốc gia.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, một trong những điểm đáng chú ý nhất của Chỉ thị 09 là việc lượng hóa các mục tiêu cụ thể, như giảm tiêu hao năng lượng trên đơn vị GDP từ 1-1,5% mỗi năm, tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm và giảm tổn thất điện năng xuống 5,8% vào năm 2030. Những chỉ tiêu này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn phản ánh yêu cầu cấp thiết phải thay đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiệu quả hơn, ít phụ thuộc vào tiêu thụ năng lượng đầu vào. “Khi doanh nghiệp và toàn xã hội sử dụng năng lượng hiệu quả, áp lực nhập khẩu sẽ giảm, từ đó góp phần ổn định cán cân thanh toán và hạn chế rủi ro về tỷ giá”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.

Có thể thấy, Chỉ thị 09 không chỉ hướng tới các giải pháp kỹ thuật hay mục tiêu tiết kiệm năng lượng đơn thuần, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hạn của Chính phủ trong việc đảm bảo an ninh năng lượng, phát triển bền vững và chuyển dịch sang nền kinh tế xanh.

Với sự phối hợp đồng bộ từ các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân, Chỉ thị 09 đặt nền móng cho một hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn và thân thiện với môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp liên quan, tạo thêm việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế xanh.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển bền vững, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thích ứng với các biến động năng lượng quốc tế trong tương lai.

Lan tỏa tình thần tiết kiệm năng lượng

Tiết kiệm năng lượng không còn là giải pháp đơn lẻ mà đang dần trở thành văn hóa trong cộng đồng doanh nghiệp và xã hội. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai các mô hình sáng tạo, từ tối ưu hóa quy trình sản xuất, đầu tư thiết bị hiệu suất cao đến ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị năng lượng.

Để tiết kiệm năng lượng hiệu quả, ông Dương Chí Công, chuyên gia năng lượng, Giám đốc kỹ thuật Công ty Cổ phần Giải pháp Công nghệ Việt Nam (VETS) cho rằng, doanh nghiệp cần tiếp cận tổng thể, trong đó kiểm toán năng lượng là bước quan trọng để đánh giá và tối ưu sử dụng. Tùy từng ngành, các giải pháp cụ thể như tận dụng nhiệt thải (xi măng, thép), cải tiến hệ thống hơi, điều hòa (dệt may), nâng cấp thiết bị (nhựa, giấy) hay tối ưu làm lạnh (thực phẩm, thủy sản) sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt. Áp dụng công nghệ hiệu suất cao không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và mở rộng thị trường. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận chính sách hỗ trợ để thúc đẩy chuyển đổi hiệu quả.

Bên cạnh đó, trong ngành sản xuất giấy, Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) tại Phú Thọ là điển hình về tiết kiệm năng lượng. Trước đây, Công ty dùng lò hơi đốt than kém hiệu quả, tiêu tốn nhiều nhiên liệu và phát thải lớn. Sau đó, VINAPACO đã đầu tư hệ thống đồng phát nhiệt - điện (CHP) sử dụng sinh khối, đạt hiệu suất trên 75%, giúp giảm chi phí và lượng CO2 hàng năm.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp trong các ngành xi măng, dệt may, thủy sản và logistics cũng áp dụng các công nghệ tiết kiệm năng lượng như tận dụng nhiệt thải phát điện, lắp điện mặt trời mái nhà, số hóa quản lý vận tải để tối ưu tuyến đường và giảm tiêu hao nhiên liệu. Những mô hình này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn góp phần giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng tới phát triển bền vững.

Khảo sát của Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 cho thấy, tiềm năng tiết kiệm còn rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp, chiếm hơn 50% tổng tiêu thụ năng lượng, với khả năng tiết kiệm 20-30%. Hiện cả nước có hơn 3.000 cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, tiêu thụ trên 80 tỷ kWh/năm. Nếu các doanh nghiệp này tiết kiệm tối thiểu 2% điện năng, có thể giảm khoảng 1,6 tỷ kWh, tương đương hơn 3.200 tỷ đồng mỗi năm; và nếu hơn 30 triệu khách hàng cùng thực hành tiết kiệm, hiệu quả mang lại sẽ rất lớn.