Bộ Công Thương thúc đẩy phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam

Khoảng trống thị trường và áp lực chuyển đổi

Vừa qua tại Hà Nội, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã tổ chức hội thảo tham vấn Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, với sự tham dự của nhiều địa phương trọng điểm như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Hải Phòng, An Giang (Phú Quốc) cùng các tập đoàn bán lẻ lớn.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ dừng lại ở việc mở rộng kênh phân phối, mà còn là bước chuyển dịch quan trọng hướng tới hệ sinh thái bán lẻ hiện đại, tạo hiệu ứng lan tỏa sang các lĩnh vực logistics, du lịch và dịch vụ.

Dù duy trì tốc độ tăng trưởng 8-10% trong giai đoạn 2015-2025, thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn thiếu vắng những mô hình mang tính dẫn dắt. Trong đó, outlet - một kênh phân phối chiến lược trên thế giới gần như chưa được hình thành đúng nghĩa, chủ yếu tồn tại dưới dạng nhỏ lẻ, phân tán.

Khoảng trống này càng trở nên rõ nét khi nhu cầu tiêu dùng đang thay đổi nhanh chóng. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu - nhóm khách hàng vừa quan tâm đến thương hiệu, vừa nhạy cảm về giá. Đây chính là phân khúc khách hàng tiềm năng cho các mô hình outlet, nơi hội tụ các sản phẩm chính hãng với mức giá cạnh tranh.

Song song đó, dư địa tăng trưởng còn nằm ở chi tiêu du lịch. Hiện mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 1.050-1.150 USD/người, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Singapore. Điều này cho thấy hoạt động mua sắm - yếu tố quan trọng trong hành vi du lịch hiện đại vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ là điểm bán hàng mà còn là “nam châm” thu hút du khách. Tại Mỹ, thị trường outlet đạt quy mô khoảng 65 tỷ USD mỗi năm với hàng trăm trung tâm. Ở châu Âu, doanh thu outlet năm 2023 đạt 21,4 tỷ Euro, phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch.

Tại châu Á, các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc hay Thái Lan đã phát triển các “làng outlet” gắn với du lịch trải nghiệm, tích hợp mua sắm, ẩm thực, giải trí và văn hóa. Đây là mô hình giúp kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Ở mảng cửa hàng miễn thuế, mỗi khu vực lại có cách tiếp cận khác nhau. Mỹ vận hành theo cơ chế thị trường, gắn chặt với hệ sinh thái logistics - hàng không. Liên minh châu Âu duy trì sự ổn định nhưng kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, Hàn Quốc phát triển nhanh nhưng cũng cho thấy sự phụ thuộc lớn vào dòng khách quốc tế.

Những kinh nghiệm này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho Việt Nam trong việc xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện trong nước, đồng thời đảm bảo tính linh hoạt và sức cạnh tranh.

Định hình hệ sinh thái mua sắm - du lịch

Trên cơ sở đó, Đề án do Bộ Công Thương xây dựng đã đưa ra các mục tiêu cụ thể nhằm định hình hệ sinh thái mua sắm - du lịch tại Việt Nam. Đến năm 2030, cả nước sẽ hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh và An Giang.

Xa hơn, đến năm 2045, mô hình “làng outlet cao cấp” sẽ được phát triển tại ba miền, trở thành điểm đến mua sắm - trải nghiệm mang tính biểu tượng.

Đáng chú ý, mô hình outlet tại Việt Nam sẽ được triển khai theo hai hướng. Thứ nhất là “làng outlet cao cấp” với quy mô lớn, tích hợp mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa, hướng tới nhóm khách hàng trung và cao cấp. Thứ hai là các trung tâm outlet đô thị hoặc ngoại vi, có quy mô linh hoạt hơn, phục vụ nhu cầu tiêu dùng đại chúng.

Đối với cửa hàng miễn thuế, mục tiêu là phủ kín 100% sân bay quốc tế và các cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào khu vực nội đô tại các trung tâm du lịch. Điểm mới là mô hình này sẽ không chỉ phục vụ khách quốc tế mà còn mở rộng cho khách nội địa trong một số trường hợp được hưởng ưu đãi miễn thuế, qua đó mở rộng không gian tiêu dùng.

Một nội dung quan trọng khác là nâng tỷ lệ hàng Việt trong outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30-40%. Đây không chỉ là giải pháp thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa trong nước mà còn góp phần quảng bá thương hiệu Việt thông qua các sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, đặc biệt là các nhóm “quà tặng quốc gia”.

Theo tính toán của Đề án, nếu triển khai hiệu quả, các mô hình này có thể tạo ra khoảng 579.000 tỷ đồng doanh thu trực tiếp, tương đương mức tăng trưởng 10% của thị trường bán lẻ. Đây là con số cho thấy tiềm năng rất lớn của lĩnh vực này trong việc đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Cần cú hích chính sách để bứt tốc

Dù tiềm năng rõ ràng, quá trình triển khai vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, đặc biệt là về cơ chế, chính sách. Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng đây chính là “điểm nghẽn” lớn nhất khiến thị trường chưa thể bứt phá.

Đại diện doanh nghiệp cho rằng, yếu tố then chốt nằm ở khả năng thu hút các thương hiệu quốc tế. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc lớn vào khung pháp lý và mức độ cạnh tranh của chính sách. Khi các điều kiện chưa rõ ràng, nhà đầu tư vẫn có xu hướng thận trọng.

Từ thực tiễn, các doanh nghiệp đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm “mở khóa” thị trường. Trong đó, đáng chú ý là cơ chế giao đất sạch cho nhà đầu tư chiến lược với ưu đãi tương tự khu công nghiệp; xây dựng chính sách khuyến mại riêng cho outlet với mức giảm giá phù hợp đặc thù hàng tồn, hàng qua mùa; triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử ngay tại điểm bán để nâng cao trải nghiệm mua sắm.

Đối với cửa hàng miễn thuế, các kiến nghị tập trung vào việc mở rộng không gian hoạt động ra ngoài sân bay, cho phép triển khai trong các khu thương mại tự do, đồng thời phát triển kênh bán hàng trực tuyến và tích hợp các phương thức thanh toán quốc tế.

Ở cấp địa phương, TP.Hồ Chí Minh đang thể hiện quyết tâm trở thành đầu tàu trong triển khai mô hình mới. Thành phố định hướng phát triển các “làng outlet” quy mô lớn, tích hợp mua sắm, dịch vụ và giải trí, hướng tới trở thành điểm đến du lịch – tiêu dùng hấp dẫn.

Để hiện thực hóa mục tiêu, TP.Hồ Chí Minh đề xuất thí điểm mô hình mua sắm miễn thuế trong nội đô theo cơ chế “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay”, đồng thời áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Thành phố cũng đang chủ động chuẩn bị quỹ đất và hạ tầng, sẵn sàng triển khai ngay khi đề án được phê duyệt.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một khung pháp lý minh bạch, ổn định và khả thi. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thu hút đầu tư, đảm bảo sự phát triển bền vững của mô hình.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng và du lịch đang gia tăng, việc Bộ Công Thương chủ động xây dựng và thúc đẩy Đề án phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ là bước đi mang tính chiến lược, mà còn mở ra không gian tăng trưởng mới cho thị trường trong nước. Khi các “điểm nghẽn” về chính sách được tháo gỡ, đây sẽ là động lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng chi tiêu du lịch và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế liên quan.