Cục Phòng vệ thương mại: Hài hòa giữa bảo vệ sản xuất trong nước với thúc đẩy hội nhập

Tăng cường hỗ trợ, bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp

Thực hiện Nghị quyết của Đại hội XIII, Cục Phòng vệ thương mại đã thường xuyên triển khai các công tác hỗ trợ, bảo vệ các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Tính đến nay, Cục Phòng vệ thương mại đã khởi xướng điều tra tổng cộng 62 vụ việc và đang áp dụng 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam. Các mặt hàng thuộc đối tượng điều tra tương đối đa dạng, bao gồm các sản phẩm kim loại cơ bản, hóa chất và nhựa, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng cơ bản.

Bên cạnh các sản phẩm thuộc các ngành công nghiệp cơ bản, chế biến chế tạo có nhiều sản phẩm có mối quan hệ mật thiết và đặc biệt quan trọng tới đời sống của người nông dân như sản phẩm đường, bột ngọt liên quan tới cây mía, sorbitol liên quan tới cây sắn. Trong số đó, Cục Phòng vệ thương mại đã ban hành quyết định áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại với 36 vụ việc.

Việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trong thời gian qua, Cục Phòng vệ thương mại đánh giá đã mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế Việt Nam, cụ thể: Bảo vệ và tạo điều kiện cho việc hình thành và phát triển một số ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp xây dựng, công nghiệp tiêu dùng như luyện kim, hóa chất, vật liệu xây dựng, chế biến nông sản.

Quy mô doanh thu của các doanh nghiệp được bảo vệ bởi các biện pháp phòng vệ thương mại trong các năm qua ước tính đạt 600.000 nghìn tỷ đồng với trên 56.000 lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp, đảm bảo an ninh kinh tế, an sinh xã hội tại các tỉnh thành trên cả nước. Đồng thời, khoản thuế chống bán giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hàng năm rất lớn với hơn 2.500 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nhờ việc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hợp lý, phù hợp với cam kết quốc tế, các ngành sản xuất trong nước được bảo vệ trước những hành vi cạnh tranh không bình đẳng của hàng nhập khẩu, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển, tạo thêm việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Ở góc độ tiêu dùng, các biện pháp phòng vệ thương mại trong dài hạn giúp cho nền kinh tế không bị phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, đem lại sự ổn định và chống chịu tốt hơn trước các tác động và cú sốc từ bên ngoài.

Ảnh minh họa

Ở chiều ngược lại, theo Cục Phòng vệ thương mại, tính đến nay, hàng xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt 300 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 25 thị trường. Tính riêng trong năm 2025 đã có 23 vụ việc điều tra đến từ 12 thị trường nhắm vào hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Các mặt hàng bị điều tra tương đối đa dạng, từ mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn, như tủ gỗ, gỗ dán, pin năng lượng mặt trời, tôm, cá tra-basa, máy xịt rửa áp lực cao… đến các mặt hàng có kim ngạch nhỏ hơn như đệm mút, máy cắt cỏ, giấy bọc thuốc lá, hạt nhựa EPS, mật ong... 

Việc hàng xuất khẩu của Việt Nam phải đối mặt với nhiều cuộc điều tra phòng vệ thương mại nước ngoài hơn là một hệ quả tất yếu khi tăng cường tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu trong bối cảnh tình hình thế giới đang có nhiều biến động.  Trước bối cảnh đó, Cục Phòng vệ thương mại đã chủ động phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu xử lý hiệu quả các vụ việc phòng vệ thương mại nước ngoài.

Các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp của các cơ quan chức năng trong quá trình xử lý các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài đã đem lại những kết quả tích cực, ghi nhận nhiều vụ việc Việt Nam thành công trong việc chứng minh doanh nghiệp không bán phá giá hay Chính phủ không trợ cấp, không can thiệp vào thị trường để tạo lợi thế bất bình đẳng cho doanh nghiệp xuất khẩu. Nhờ đó, các doanh nghiệp xuất khẩu không bị áp thuế phòng vệ thương mại hoặc bị áp thuế ở mức thấp so với cáo buộc ban đầu hoặc so với các nước khác cùng bị áp thuế, góp phần giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Nâng cao năng lực cạnh tranh các ngành sản xuất Việt Nam

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nêu 12 định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030, trong đó có việc “Xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy khoa học, công nghệ là trọng tâm để thúc đẩy, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống. Hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu. Thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng kinh tế gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu”.

Trong bối cảnh các ngành sản xuất của Việt Nam thường xuyên bị điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại là các ngành hàng có giá trị xuất khẩu lớn, nhưng hàm lượng công nghệ chưa cao, hoặc phương pháp sản xuất hoặc gia công đơn giản, chủ trương, Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh, định hướng mới này của Đảng có ý nghĩa hết sức thiết thực trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành sản xuất Việt Nam nói chung.

Ngay sau Đại hội XIV của Đảng, Cục Phòng vệ thương mại đã xác định các nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và đảm bảo hài hòa giữa bảo vệ sản xuất trong nước với thúc đẩy hội nhập và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Những nhiệm vụ được Cục Phòng vệ thương mại nêu rõ, đó là: Liên tục rà soát, đưa ra điều chỉnh (nếu có) và hoàn thiện chức năng quản lý, chính sách phòng vệ để phù hợp với yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; tăng cường năng lực phân tích và giám sát thương mại nhằm phát hiện sớm rủi ro và bảo vệ lợi ích hợp pháp của ngành sản xuất; củng cố cơ chế phối hợp liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin điều tra; nâng cao năng lực của cán bộ làm công tác phòng vệ thương mại, thường xuyên hỗ trợ, hướng dẫn doanh nghiệp trong việc ứng phó biện pháp phòng vệ và thích ứng với mô hình tăng trưởng mới.