Địa phương đồng hành cùng doanh nghiệp thực thi quy tắc xuất xứ

Mỗi địa phương một đặc thù xuất khẩu

Cùng tham gia vào chuỗi xuất nhập khẩu, Lạng Sơn, Bắc Ninh và Hải Phòng có những đặc điểm khác nhau về sản xuất, hàng hóa và phương thức giao thương. Nếu Lạng Sơn gắn với hoạt động xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu, Bắc Ninh có quy mô sản xuất công nghiệp lớn, thì Hải Phòng là đầu mối giao thương quốc tế với hệ thống cảng biển và mạng lưới doanh nghiệp xuất nhập khẩu đa dạng.

Dù đặc thù khác nhau, doanh nghiệp tại cả ba địa phương đều phải đáp ứng yêu cầu về xuất xứ hàng hóa khi khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA). Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) là căn cứ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xem xét áp dụng thuế suất ưu đãi. Tuy nhiên, để được hưởng ưu đãi, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ tương ứng và doanh nghiệp phải có hồ sơ chứng minh hợp lệ.

Doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu xuất xứ hàng hoá để được hưởng ưu đãi thuế quan

Tại Lạng Sơn, yêu cầu này gắn với đặc thù hàng hóa xuất khẩu qua cửa khẩu, trong đó có nhiều mặt hàng nông sản, hoa quả. Theo ông Hoàng Khánh Duy, Phó Giám đốc Sở Công Thương Lạng Sơn, mỗi hiệp định và từng nhóm mặt hàng có quy tắc xuất xứ riêng, đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định đúng mã số hàng hóa và tiêu chí xuất xứ tương ứng.

“Quy tắc xuất xứ khác nhau giữa các hiệp định và từng mặt hàng, nên doanh nghiệp phải xác định đúng mã số hàng hóa, tiêu chí xuất xứ tương ứng”, ông Duy phân tích.

Một trong những khó khăn là thu thập chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, nhất là với hàng hóa có nguyên liệu qua nhiều khâu thu mua. Khi thông tin từ nhà cung cấp chưa đầy đủ hoặc chứng từ giữa các khâu thiếu thống nhất, doanh nghiệp sẽ gặp khó trong việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp C/O. Vì vậy, việc hướng dẫn doanh nghiệp nhận diện đúng quy tắc xuất xứ và chuẩn bị chứng từ ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng.

Tại Bắc Ninh, nhu cầu cấp C/O gắn với quy mô sản xuất công nghiệp và hoạt động xuất khẩu lớn của địa phương. Theo ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Bắc Ninh, từ đầu năm 2026 đến thời điểm đầu tháng 11, địa phương đã cấp trên 20.000 bộ C/O cho doanh nghiệp.

Cùng với giải quyết thủ tục cấp chứng nhận, ngành Công Thương Bắc Ninh triển khai hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện quy tắc xuất xứ, hỗ trợ tận dụng các FTA và kết nối giao thương. Theo ông Thi, thời gian tới, địa phương sẽ tăng cường cung cấp thông tin, cảnh báo về rào cản thương mại, phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và các tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn, hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Đối với doanh nghiệp công nghiệp, việc tham gia chuỗi cung ứng đặt ra yêu cầu quản lý nguồn nguyên liệu, linh kiện và chứng từ đầu vào. Khi sản phẩm trải qua nhiều công đoạn sản xuất hoặc sử dụng nguyên liệu từ nhiều nhà cung cấp, doanh nghiệp cần xác định rõ tiêu chí xuất xứ áp dụng theo từng FTA. Đây cũng là lý do công tác hướng dẫn không thể chỉ dừng ở quy trình khai báo, cấp C/O mà cần giúp doanh nghiệp hiểu và áp dụng đúng quy tắc xuất xứ đối với sản phẩm của mình.

Đối với doanh nghiệp công nghiệp, việc tham gia chuỗi cung ứng đặt ra yêu cầu quản lý nguồn nguyên liệu, linh kiện và chứng từ đầu vào.

Trong khi đó, tại Hải Phòng, quy mô giao thương lớn khiến nhu cầu cấp C/O và quản lý xuất xứ hàng hóa trở thành nhiệm vụ thường xuyên. Theo số liệu của Cục Hải quan khu vực III, 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố ước đạt 49,3 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ; nhập khẩu đạt 40,1 tỷ USD, tăng 18,8%. Thành phố hiện có hơn 3.200 doanh nghiệp trực tiếp hoạt động xuất nhập khẩu và hơn 1.800 doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu.

Tính đến giữa tháng 9/2026, Hải Phòng đã cấp khoảng 150.000 bộ C/O cho hàng xuất khẩu, với tổng trị giá hàng hóa khoảng 7 tỷ USD. Thành phố cũng triển khai mô hình “5 tại chỗ” trong giải quyết thủ tục cấp C/O, gồm tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, đóng dấu và trả kết quả tại một đầu mối. Theo thông tin được công bố, mô hình giúp giảm khoảng 70% thời gian thực hiện thủ tục.

Từ cải cách thủ tục đến năng lực tận dụng FTA

Thực tiễn tại ba địa phương cho thấy, hỗ trợ doanh nghiệp về xuất xứ hàng hóa không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian cấp C/O. Điều quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp hiểu đúng quy tắc xuất xứ, xác định được tiêu chí áp dụng và chuẩn bị đầy đủ chứng từ để chứng minh hàng hóa đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan.

Tại Hải Phòng, định hướng này được đặt trong yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi các FTA. Phát biểu tại Lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các FTA tại địa phương năm 2025, ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng nhấn mạnh: “Chính sách chỉ có giá trị kinh doanh khi mà doanh nghiệp tiếp cận được, hiểu được và chuyển hóa thành đơn hàng, thị trường và việc làm”.

Theo ông Cường, thành phố chuyển từ tuyên truyền chung sang cung cấp thông tin theo ngành hàng, theo thị trường; tăng cường đối thoại và kịp thời xử lý kiến nghị của doanh nghiệp về xuất khẩu, C/O và logistics. Đối với lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, cách tiếp cận này giúp thông tin về quy tắc xuất xứ đến đúng nhóm doanh nghiệp, phù hợp với từng mặt hàng và thị trường xuất khẩu.

Ở Bắc Ninh, việc kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn cũng được địa phương xác định là một hướng hỗ trợ. Khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần đáp ứng yêu cầu của đối tác về chất lượng, tiến độ, đồng thời quản lý được nguồn nguyên liệu và thông tin về quá trình sản xuất. Đây là những dữ liệu quan trọng phục vụ việc chứng minh xuất xứ, nhất là với sản phẩm có nhiều nguyên liệu, linh kiện và công đoạn sản xuất.

Còn tại Lạng Sơn, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hướng dẫn doanh nghiệp xác định đúng quy tắc xuất xứ theo từng FTA, mã số hàng hóa và tiêu chí áp dụng; đồng thời chú trọng chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu. Với những doanh nghiệp thu mua hàng hóa qua nhiều đầu mối, việc kiểm soát thông tin từ nhà cung cấp có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hoàn thiện hồ sơ C/O.

Ba địa phương có những điều kiện và lợi thế khác nhau, nhưng đều cho thấy vai trò quan trọng của cơ quan quản lý trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp thực thi quy tắc xuất xứ. Từ cải cách thủ tục, hướng dẫn nghiệp vụ đến cung cấp thông tin thị trường và kết nối chuỗi cung ứng, các hoạt động hỗ trợ cần hướng tới việc giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong toàn bộ quá trình sản xuất, xuất khẩu.

Về phía doanh nghiệp, tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA không thể chỉ bắt đầu ở thời điểm làm thủ tục xin cấp C/O. Việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, quản lý quy trình sản xuất và lưu trữ chứng từ phải được thực hiện thường xuyên. Khi đáp ứng được những yêu cầu này, doanh nghiệp mới có cơ sở chứng minh xuất xứ hàng hóa, hạn chế rủi ro khi bị xác minh và khai thác hiệu quả hơn các ưu đãi thương mại.