Tiết kiệm năng lượng tạo đà bứt phá cho hành trình tăng trưởng xanh

Thúc đẩy tiết kiệm năng lượng

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 21/3/2025 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện.

Chỉ thị nêu rõ, trong bối cảnh biến động chính trị, kinh tế và xung đột địa chính trị toàn cầu, đặc biệt tại các khu vực sản xuất và trung chuyển năng lượng lớn của thế giới đã gây gián đoạn nguồn cung và biến động giá năng lượng, tạo thách thức cho các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu, trong đó có Việt Nam.

Do đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm giảm thiểu rủi ro về nguồn cung năng lượng, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh biến động năng lượng toàn cầu, tiết kiệm năng lượng không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là đòn bẩy giúp doanh nghiệp nâng sức cạnh tranh và chuyển đổi xanh.

Trước bối cảnh Thủ tướng Chính phủ kêu gọi tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng nhiều doanh nghiệp sản xuất lớn tại Việt Nam đã nâng cao nhận thức và chủ động áp dụng các mô hình tiết kiệm năng lượng hiệu quả, giúp giảm chi phí vận hành và tăng sức cạnh tranh.

Tiêu biểu trong ngành thép, Tập đoàn Hòa Phát đã áp dụng nhiều giải pháp kỹ thuật và dự án năng lượng sạch tại Khu liên hợp gang thép Hòa Phát Dung Quất. Tại đây, doanh nghiệp thu hồi và tận dụng nhiệt dư, khí than từ quá trình sản xuất than cốc và luyện gang thép để phát điện, đáp ứng khoảng 90% nhu cầu điện của toàn khu liên hợp. Đồng thời, Hòa Phát triển khai hệ thống thu hồi khí, bụi và tuần hoàn nước làm mát trong dây chuyền luyện thép, tối ưu hóa năng lượng, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí vận hành ở quy mô lớn mỗi năm.

Ông Hoàng Ngọc Phượng, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất cho biết, nhờ đồng bộ các giải pháp như thu hồi nhiệt dư, công nghệ dập cốc khô, đúc - cán liên tục và điện mặt trời, Thép Hòa Phát Dung Quất hiện tự chủ khoảng 90% điện năng, qua đó giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, theo ông Phan Hữu Giáp, Tổng Quản lý sản xuất, Công ty Cổ phần Thép Việt Ý, Công ty đã lắp đặt biến tần cho quạt gió lò nung phôi, tiết kiệm 30-40% điện năng; đồng thời phân tầng hệ thống truyền động, cho phép dừng - chạy độc lập từng đoạn, giảm hao phí. Không chỉ dừng ở tiết kiệm năng lượng, Thép Việt Ý còn đầu tư hơn 20 tỷ đồng xây dựng trạm xử lý khí SO2, khẳng định cam kết bảo vệ môi trường. Trong giai đoạn tới, doanh nghiệp dự kiến cải tạo lò đốt, chuyển đổi dần sang nhiên liệu sạch.

Đòn bẩy cho chuyển đổi xanh

Không chỉ đổi mới công nghệ, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng hệ thống vận hành thông minh và quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế như ISO 50001. Điển hình, tòa nhà Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) sử dụng phần mềm quản lý tòa nhà thông minh BMS để tự động kiểm soát, điều chỉnh thiết bị, qua đó tiết kiệm điện hiệu quả.

Ông Nguyễn Quang Hậu, Trưởng phòng Quản lý vận hành tòa nhà, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng và công nghệ EVN cho hay, tòa nhà được thiết kế tận dụng ánh sáng, thông gió tự nhiên, kính cách nhiệt và vật liệu chống nóng kết hợp hệ thống điều hòa trung tâm với chiller biến tần, bơm nước lạnh, tháp giải nhiệt hiệu suất cao và phần mềm quản lý tòa nhà thông minh BMS giúp tự động điều chỉnh hoạt động thiết bị theo nhu cầu thực tế, tiết kiệm điện năng đáng kể.

Theo đó, EVN thay thế hơn 5.800 bóng đèn T8 bằng đèn LED tiết kiệm điện, áp dụng tiêu chuẩn ISO 50001. Công tác bảo vệ môi trường cũng được chú trọng với xử lý rác thải, nước thải đạt chuẩn và xây dựng cảnh quan xanh, góp phần giảm phát thải CO2 và cải thiện chất lượng không khí. Nhờ đó, tòa nhà EVN đã được Bộ Công Thương trao giải Nhất về hiệu quả năng lượng trong công trình xây dựng năm 2024 và chứng nhận công trình năng lượng xanh 5 sao của thành phố Hà Nội.

Từ chính sách đến thực tiễn, tiết kiệm năng lượng đang lan tỏa mạnh mẽ trong doanh nghiệp, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh.

Cũng chung tinh thần tiết kiệm năng lượng, ông Đào Trung Dũng, Phó giám đốc phụ trách kỹ thuật Công ty Cổ phần Xi măng Quán Triều (Thái Nguyên) cho biết, ngành xi măng tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải lớn, vì vậy công ty đã lắp biến tần cho các công đoạn tiêu thụ điện lớn và triển khai dự án phát điện tận dụng nhiệt thừa từ khí thải lò nung, dự kiến hoàn thành năm 2028. Ngoài ra, doanh nghiệp từng bước thay nhiên liệu hóa thạch bằng rác thải nhựa công nghiệp để giảm than trong sản xuất clinker. Ông Dũng kỳ vọng cơ chế tín dụng ưu đãi và hợp tác công - tư sẽ giúp doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi xanh.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Thiều, Phó giám đốc Tôn Đông Á cũng cho biết, mỗi tháng, nhà máy chi phí hơn 24 tỷ đồng tiền điện và 22 tỷ đồng khí đốt. Thông qua kiểm toán năng lượng, doanh nghiệp đã lắp biến tần cho hệ thống bơm làm mát, áp dụng điều khiển tự động, tiết kiệm chi phí sản xuất. Đặc biệt, công ty đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 3,4 MW, cung cấp năng lượng sạch cho sản xuất. Theo ông Thiều, các giải pháp tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí, mà còn thay đổi tư duy quản lý kỹ thuật và mở ra hướng ứng dụng công nghệ mới.

Tiết kiệm điện đang trở thành động lực quan trọng cho phát triển xanh. Việc thay đổi thói quen sử dụng điện của cộng đồng không chỉ giúp giảm áp lực hệ thống, đảm bảo an ninh năng lượng mà còn góp phần xây dựng một đô thị xanh, bền vững trong tương lai.

Không dừng lại ở những khuyến cáo mang tính thời điểm, tiết kiệm điện đang dần trở thành một tiêu chuẩn hành vi mới trong đời sống xã hội hiện đại. Từ hộ gia đình, cơ quan công sở đến khu vực sản xuất, việc sử dụng điện hiệu quả đang được nhìn nhận như một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh và trách nhiệm công dân trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Trong các đô thị lớn, mỗi hành vi tiết kiệm điện không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là một “viên gạch nhỏ” góp phần giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí và tối ưu hóa vận hành hệ thống điện. Khi cộng đồng cùng thay đổi, hiệu ứng cộng hưởng sẽ tạo ra những chuyển biến đáng kể, giúp giảm phụ tải giờ cao điểm, hạn chế nguy cơ quá tải và giảm chi phí đầu tư nguồn - lưới trong dài hạn.

Về dài hạn, thay đổi thói quen sử dụng điện cần được thúc đẩy bằng cả cơ chế chính sách và giáo dục nhận thức. Khi tiết kiệm điện trở thành văn hóa, được tích hợp vào nếp sống và hành vi tiêu dùng hàng ngày, thì mục tiêu phát triển xanh, tăng trưởng bền vững và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành thực tiễn có thể đo đếm và duy trì.