Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Trao đổi giải pháp giảm chi phí logistics nhằm thúc đẩy xuất khẩu

Doanh nghiệp khó khăn do chi phí cao

Phát biểu khai mạc, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhấn mạnh, xuất nhập khẩu tiếp tục là một điểm sáng của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng và là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, cùng với quy mô thương mại ngày càng lớn, yêu cầu giảm chi phí, đặc biệt chi phí logistics, ngày càng cấp thiết.

Hội nghị được tổ chức nhằm thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Thông báo Kết luận số 443/TB-VPCP ngày 20/8/2026 của Văn phòng Chính phủ về triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhằm thúc đẩy xuất khẩu.

Theo ông Trần Thanh Hải, việc tổ chức hội nghị nhằm lắng nghe trực tiếp những khó khăn, vướng mắc từ các hiệp hội ngành hàng và logistics; đồng thời tăng cường đối thoại giữa doanh nghiệp, các chủ thể trong chuỗi vận tải, logistics, cảng biển với cơ quan quản lý nhà nước để xác định rõ những điểm nghẽn và giải pháp phù hợp.

Ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu thông tin, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20,05 tỷ USD.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%; xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3%, nhập siêu khoảng 20,46 tỷ USD.

Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 90,17% kim ngạch xuất khẩu, trong khi nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,11% kim ngạch nhập khẩu. Nhập khẩu tăng mạnh phần lớn gắn với máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy nhu cầu vận chuyển, lưu kho và tổ chức chuỗi cung ứng ngày càng lớn.

Trong khi đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm; khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,60 tỷ USD. Vì vậy, tối ưu hóa logistics không chỉ nhằm thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa mà còn phải gắn với nâng cao năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp trong nước.

Chi phí logistics cũng đang được nhìn nhận rộng hơn chi phí vận tải đơn thuần. Tổng chi phí của một lô hàng bao gồm cước vận tải, phí cảng, kho bãi, dịch vụ, chi phí thủ tục và tuân thủ, tồn kho và vốn, cùng các chi phí phát sinh do chậm trễ, hư hỏng, thiếu thông tin hoặc phải xử lý lại.

Theo Báo cáo Logistics Việt Nam 2025, chi phí logistics được ước tính tương đương khoảng 16-17% GDP. Tuy nhiên, đây là chỉ tiêu ở tầm nền kinh tế, không phải tỷ lệ chi phí của mọi ngành hàng hoặc doanh nghiệp. Sự khác biệt về phương pháp đo cũng đặt ra yêu cầu sớm xây dựng hệ thống dữ liệu và đường cơ sở chính thức, ổn định.

Từ thực tế này, Cục Xuất nhập khẩu đề xuất xây dựng hệ thống đo lường chi phí logistics quốc gia; thống nhất phương pháp, nguồn dữ liệu và kỳ công bố; theo dõi chi phí theo ngành hàng, hành lang và loại hình doanh nghiệp.

Bên cạnh chỉ tiêu chung so với GDP, cần theo dõi chi phí trên tấn, container hoặc lô hàng; thời gian toàn hành trình và thời gian chờ; tỷ lệ giao đúng hạn; số ngày tồn kho; tỷ lệ chạy rỗng; chi phí lưu container, lưu bãi; tỷ lệ chứng từ điện tử và số lần khai lại dữ liệu.

Thực tiễn từ các ngành hàng cho thấy mỗi khâu trong chuỗi đều có thể tạo thêm chi phí. Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho biết năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của ngành dệt may đạt 71,6 tỷ USD, trong đó xuất khẩu 46,2 tỷ USD và nhập khẩu 25,5 tỷ USD. Đối với ngành dệt may, chi phí logistics trong nước, từ nhà máy đến cảng, hiện chiếm khoảng 9-10%. Trong khi đó, dệt may là ngành có biên lợi nhuận khoảng 3-5%. Vì vậy, tiết giảm chi phí logistics có ý nghĩa trực tiếp đối với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Hiệp hội Dệt may Việt Nam kiến nghị tiếp tục cải thiện hoạt động cảng, thủ tục hải quan, mở rộng danh sách doanh nghiệp được hưởng chế độ ưu tiên hải quan đối với những doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động ổn định và tuân thủ tốt. Đồng thời, cần tăng kết nối đường sắt, đường sông, đường biển để giảm sự phụ thuộc vào đường bộ.

Với ngành lương thực, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết, trong 8 tháng, xuất khẩu gạo đạt khoảng 6 triệu tấn, trị giá khoảng 3 tỷ USD. Phần lớn sản xuất và nhà máy gạo tập trung tại Đồng bằng sông Cửu Long, song khu vực này còn thiếu cảng chuyên dụng nước sâu để tàu lớn khai thác, khiến doanh nghiệp phải vận chuyển hàng lên Thành phố Hồ Chí Minh, phát sinh thêm chi phí.

Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Dừa Việt Nam cho biết vấn đề kho vận và xử lý sau thu hoạch cũng tạo thêm chi phí. Việc thiếu các dịch vụ hun trùng, chiếu xạ tại miền Bắc khiến một số doanh nghiệp phải đưa hàng vào miền Nam để thực hiện, sau đó lưu kho, làm tăng chi phí và ảnh hưởng thời gian bảo quản.

Với thủy sản, đại diện VASEP cho rằng chi phí logistics còn bao gồm kho lạnh, kho bãi, container và các chi phí phát sinh liên quan đến tàu, giấy tờ. Hiệp hội đề nghị xây dựng cơ sở xác định chi phí vận chuyển container, có dự báo để doanh nghiệp chủ động tính toán khi ký hợp đồng với đối tác; đồng thời đẩy nhanh số hóa, liên thông thủ tục giấy tờ.

Ở góc độ doanh nghiệp logistics, ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam, cho rằng cần nhìn chi phí logistics từ nhiều mắt xích, trước hết là thời gian thông quan. Khi hàng hóa được xử lý và thông quan nhanh, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong tổ chức vận tải và giảm chi phí.

Hiệp hội cũng đề xuất lựa chọn một số hành lang vận tải và ngành hàng để thí điểm, xác định rõ vấn đề, cơ quan liên quan và loại chi phí phát sinh, từ đó có giải pháp cụ thể theo từng dòng hàng.

Cải cách hải quan, vận tải để giảm thời gian và chi phí

Tại hội nghị, đại diện Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho biết, cải cách thủ tục hải quan tiếp tục là một nội dung quan trọng để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Hiện, ngành Hải quan đang tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa và xây dựng đề án Hải quan số. Trong 6 tháng đầu năm, ngành đã rà soát, chuẩn hóa 40 mẫu, 44 mẫu văn bản thuộc chứng từ hải quan. Từ tháng 7/2026, một số đơn vị cung cấp phần mềm phát triển giải pháp hỗ trợ chuyển đổi chứng từ giấy thành dữ liệu điện tử.

Mục tiêu là thực hiện nguyên tắc dữ liệu doanh nghiệp đã cung cấp thì không yêu cầu cung cấp lại. Khi dữ liệu được số hóa và liên thông, cơ quan quản lý có thể khai thác hiệu quả hơn, trong khi doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục.

Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn hiện nay nằm ở sự liên thông giữa thủ tục hải quan và thủ tục quản lý chuyên ngành. Một số giấy phép, giấy chứng nhận hoặc kết quả kiểm tra vẫn phải nộp bản chính. Một số thủ tục đã triển khai trên Hệ thống một cửa quốc gia nhưng chưa hoàn toàn điện tử; một số thủ tục vẫn vận hành trên các cổng riêng, khiến việc kết nối, liên thông dữ liệu chưa đầy đủ.

Đáng chú ý, theo kết quả đo thời gian thông quan của các cơ quan độc lập và kết quả đo thời gian giải phóng hàng hóa được ngành Hải quan thực hiện hằng năm, khoảng 70% thời gian thông quan vẫn nằm ở các thủ tục khác như xin giấy phép, vận chuyển, kiểm tra, thử nghiệm. Thời gian xử lý tại cơ quan Hải quan chỉ chiếm một phần trong tổng thời gian để hàng hóa được giải phóng.

Điều này cho thấy giảm chi phí logistics đòi hỏi sự phối hợp của nhiều Bộ, ngành, địa phương, không thể chỉ tập trung vào một khâu hải quan.

Đại diện Bộ Xây dựng cho biết thời gian qua, Bộ đã triển khai nhiều giải pháp tạo điều kiện cho hoạt động vận tải và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, trong đó có cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, rà soát, cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực vận tải.

Đối với thủ tục liên quan đến tàu thuyền, trong đó có tàu chở hàng, các thủ tục từng bước được thực hiện tập trung thông qua hệ thống điện tử. Bộ Xây dựng cũng triển khai các nội dung liên quan đến miễn, giảm và đơn giản hóa một số thủ tục đối với phương tiện thủy nội địa.

Cùng với đó, Bộ đang tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa và xây dựng chính sách phát triển vận tải, lấy ý kiến các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Từ tháo gỡ từng điểm nghẽn đến tổ chức lại cả chuỗi

Theo Cục Xuất nhập khẩu, giảm chi phí logistics cần được triển khai đồng thời trên nhiều nhóm giải pháp. Trước hết là tổ chức lại vận tải theo hành lang và tăng kết nối đa phương thức. Cùng với đó là giảm thời gian và chi phí tại cảng biển, sân bay, cửa khẩu và kho thông qua đặt lịch, điều phối phương tiện, trao đổi dữ liệu trước khi hàng đến và công khai trạng thái xử lý.

Một nhóm giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh tạo thuận lợi thương mại và kiểm tra chuyên ngành dựa trên rủi ro. Các Bộ quản lý chuyên ngành cần xác định chứng từ trùng lặp, thực hiện nguyên tắc cung cấp dữ liệu một lần, xử lý trước khi hàng đến, tăng quản lý rủi ro và hậu kiểm khi đủ điều kiện.

Cục Xuất nhập khẩu cũng đề xuất phát triển cơ sở dữ liệu và nền tảng điều phối logistics dùng chung, kết nối các hệ thống hiện có, phục vụ theo dõi luồng hàng, năng lực cảng và kho, đặt lịch, cảnh báo ùn tắc, truy xuất và xử lý vướng mắc liên ngành.

Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là quản trị theo tổng chi phí đến thị trường; chuẩn hóa dữ liệu đơn hàng, dự báo sản lượng, tối ưu bao bì và hệ số chất xếp, kiểm soát tồn kho, lựa chọn điều kiện giao hàng và phương án tuyến thay thế. Doanh nghiệp logistics cần tăng liên kết, phát triển dịch vụ tích hợp, nâng năng lực đa phương thức và logistics lạnh.

Giảm chi phí cũng cần gắn với chuyển đổi xanh và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Tiết kiệm nhiên liệu, giảm quãng đường chạy rỗng, nâng hệ số sử dụng phương tiện và chuyển hàng phù hợp sang đường thủy, đường sắt vừa góp phần giảm chi phí vừa giảm phát thải.

Từ góc độ Bộ Công Thương, ông Trần Thanh Hải cho rằng, việc xác định và so sánh chi phí logistics hiện vẫn có những cách tiếp cận khác nhau. Chẳng hạn, đối với dệt may, chi phí logistics có thể chiếm khoảng 10% giá hàng xuất khẩu, trong khi một số nghiên cứu đưa ra mức khoảng 16-18%. Vì vậy, thông qua đối thoại trực tiếp với hiệp hội và doanh nghiệp, cơ quan quản lý có thêm thông tin thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chính sách. Bên cạnh giảm chi phí trong nước, Bộ Công Thương đang chủ trì chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường thế giới.

Một vấn đề được đặt ra là nghiên cứu cơ chế hỗ trợ xây dựng trung tâm logistics hoặc trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài. Theo ông Trần Thanh Hải, vai trò của Nhà nước không nhất thiết là trực tiếp làm thay doanh nghiệp mà quan trọng hơn là xây dựng chính sách, tạo cơ chế, hỗ trợ tín dụng và các ưu đãi phù hợp để kích hoạt nguồn lực xã hội. Trong điều kiện nguồn lực ngân sách có hạn, chính sách hỗ trợ cần tính đến hiệu quả và khả năng tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư.