Hải Phòng gỡ nút thắt xuất xứ, nâng sức cạnh tranh hàng hóa

Đẩy mạnh cải cách cấp C/O

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa cả nước đạt 1.010,55 tỷ USD, lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD. Góp phần vào kết quả chung, Hải Phòng tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những đầu mối giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Bắc. Theo thống kê của Cục Hải quan khu vực III, kim ngạch xuất khẩu của thành phố Hải Phòng 10 tháng năm 2026 ước đạt 49,3 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm trước, bằng 94,9% kế hoạch năm; nhập khẩu đạt 40,1 tỷ USD, tăng 18,8%. Quy mô xuất nhập khẩu ngày càng mở rộng, cùng yêu cầu khai thác ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), khiến việc đáp ứng quy tắc xuất xứ và chứng minh nguồn gốc hàng hóa trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp Hải Phòng.

Đối với hàng hóa xuất khẩu, C/O (Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa) không chỉ là chứng từ trong bộ hồ sơ thương mại mà còn là căn cứ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xem xét áp dụng thuế suất ưu đãi theo các FTA. Tuy nhiên, để được hưởng ưu đãi, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ tương ứng với từng hiệp định và có hồ sơ chứng minh hợp lệ. Vì vậy, bên cạnh tạo thuận lợi trong cấp C/O, việc hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát nguồn nguyên liệu, hoàn thiện quy trình sản xuất và đáp ứng quy tắc xuất xứ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan.

Ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng. Ảnh: Nam Nguyễn

Nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động này, Hải Phòng đã triển khai mô hình “5 tại chỗ” trong giải quyết thủ tục cấp C/O, gồm tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, đóng dấu và trả kết quả tại một đầu mối. Theo thông tin được công bố, mô hình giúp giảm khoảng 70% thời gian thực hiện thủ tục. Tính đến giữa tháng 9/2026, thành phố đã cấp khoảng 150.000 bộ C/O cho hàng xuất khẩu, với tổng trị giá hàng hóa khoảng 7 tỷ USD.

Kết quả này cho thấy cải cách thủ tục hành chính đang tạo ra những chuyển biến cụ thể trong hoạt động hỗ trợ xuất khẩu. Thay vì phải thực hiện nhiều khâu qua các đầu mối khác nhau, doanh nghiệp có thể hoàn thiện thủ tục tập trung hơn, tiết kiệm thời gian và chủ động trong kế hoạch giao hàng.

Tại Lễ công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các FTA tại địa phương năm 2025 diễn ra mới đây, ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng cho biết, thành phố xác định doanh nghiệp là trung tâm, lấy trải nghiệm của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả thực thi chính sách. Theo đó, Hải Phòng chuyển từ tuyên truyền chung sang cung cấp thông tin theo ngành hàng, theo thị trường; tăng cường đối thoại, kịp thời xử lý kiến nghị của doanh nghiệp về xuất khẩu, C/O và logistics.

“Chính sách chỉ có giá trị kinh doanh khi mà doanh nghiệp tiếp cận được, hiểu được và chuyển hóa thành đơn hàng, thị trường và việc làm”, ông Hoàng Minh Cường nhấn mạnh.

Cách tiếp cận này cho thấy Hải Phòng không chỉ chú trọng tốc độ giải quyết hồ sơ mà còn hướng tới nâng cao chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp. Bởi mỗi thị trường, mỗi FTA có những quy định riêng về xuất xứ, đòi hỏi doanh nghiệp phải được cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và phù hợp với ngành hàng của mình.

Nâng năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ

Kết quả FTA Index 2025 phần nào phản ánh nỗ lực của Hải Phòng trong cải thiện môi trường thực thi các cam kết thương mại. Thành phố đạt 35,62/40 điểm, đứng đầu trong 34 địa phương được đánh giá và là địa phương duy nhất thuộc nhóm “Rất tốt”. Hải Phòng cũng dẫn đầu ở hai chỉ số thành phần về tiếp cận thông tin và thực hiện quy định pháp luật theo FTA.

Tuy nhiên, kết quả điều hành tích cực của địa phương cần được chuyển hóa thành năng lực tận dụng FTA thực chất của doanh nghiệp. Theo số liệu khảo sát trong FTA Index 2025, 93,5% doanh nghiệp được khảo sát cho biết đã tận dụng cam kết về quy tắc xuất xứ, nhưng 56,8% cũng xác định việc không đáp ứng được quy tắc xuất xứ là một rào cản khi khai thác FTA.

Điều này cho thấy nhận thức về vai trò của quy tắc xuất xứ đã được cải thiện, song năng lực đáp ứng vẫn là vấn đề cần được quan tâm. Để được hưởng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp không chỉ cần hoàn thiện hồ sơ xin cấp C/O mà còn phải chứng minh hàng hóa đáp ứng đúng tiêu chí xuất xứ theo từng hiệp định. Việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, xác định xuất xứ đầu vào, quản lý quy trình sản xuất và lưu trữ chứng từ vì thế có ý nghĩa quyết định.

Hải Phòng đẩy mạnh cải cách thủ tục cấp C/O, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, nâng tỷ lệ nội địa hóa để khai thác hiệu quả hơn các FTA.

Với những ngành sử dụng nhiều nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, yêu cầu này càng trở nên phức tạp. Nếu không kiểm soát tốt nguồn cung và quá trình sản xuất, doanh nghiệp có thể không đáp ứng được quy tắc xuất xứ dù hàng hóa được sản xuất, gia công tại Việt Nam. Khi đó, cơ hội hưởng thuế suất ưu đãi sẽ bị ảnh hưởng, thậm chí phát sinh rủi ro khi cơ quan chức năng tại thị trường nhập khẩu tiến hành xác minh.

Trước yêu cầu này, Hải Phòng xác định hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ phải được triển khai đồng bộ với cải cách thủ tục cấp C/O. Ông Hoàng Minh Cường cho biết, trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng thông tin và năng lực tận dụng FTA theo từng ngành hàng, thị trường, chú trọng doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời số hóa quy trình cấp C/O điện tử theo mô hình “5 tại chỗ”.

Cùng với đó, thành phố duy trì đối thoại, cảnh báo sớm về quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại và các tiêu chuẩn mới. Đây là hướng hỗ trợ giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện yêu cầu của thị trường ngay từ khâu xây dựng kế hoạch sản xuất, lựa chọn nguồn nguyên liệu và ký kết hợp đồng, thay vì chỉ xử lý vướng mắc khi hồ sơ cấp C/O phát sinh vấn đề.

Một hướng đi quan trọng khác được Hải Phòng đặt ra là nâng tỷ lệ nội địa hóa thông qua kết nối doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp FDI. Theo ông Hoàng Minh Cường, thành phố sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp FDI; phát huy lợi thế các khu kinh tế, khu công nghiệp, hệ thống logistics và khu thương mại tự do thế hệ mới để nâng tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng giá trị sản phẩm.

Đây là giải pháp có ý nghĩa lâu dài đối với năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ. Khi doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, khả năng chủ động nguyên liệu, linh kiện và kiểm soát nguồn gốc đầu vào sẽ được cải thiện. Qua đó, doanh nghiệp có thêm điều kiện đáp ứng tiêu chí xuất xứ, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và gia tăng giá trị nội địa trong sản phẩm xuất khẩu.

Lãnh đạo thành phố cũng nhấn mạnh yêu cầu kết hợp mở rộng thị trường với nâng cao năng lực nội tại và phát triển bền vững. Hải Phòng ưu tiên công nghệ cao, công nghệ sạch, sản xuất xanh, sử dụng năng lượng hiệu quả; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc.

“Ưu đãi thuế quan là cơ hội, nhưng chất lượng sản phẩm, năng lực số và quản trị chuỗi cung ứng mới quyết định khả năng đi xa của doanh nghiệp”, ông Hoàng Minh Cường nhấn mạnh.

Từ cải cách thủ tục cấp C/O đến hỗ trợ đáp ứng quy tắc xuất xứ và nâng tỷ lệ nội địa hóa, Hải Phòng đang hướng tới giải quyết đồng thời cả khâu chứng nhận và năng lực sản xuất. Đây là điều kiện để doanh nghiệp không chỉ tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan từ các FTA mà còn nâng cao giá trị hàng hóa, củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.