Israel nhập khẩu lao động nước ngoài kỷ lục trong bối cảnh thiếu hụt nhà ở

Theo số liệu của Cơ quan Dân số và Nhập cư Israel, hiện Israel có 250.000 lao động nước ngoài hợp pháp và bất hợp pháp. Đây là con số cao nhất từ trước đến nay và dự kiến con số này sẽ còn tăng lên trong thời gian tới. Từ tháng 10/ 2023, Israel bắt đầu nhập khẩu một lượng lớn lao động nước ngoài chưa từng có tiền lệ, ban đầu thông qua các thỏa thuận song phương cấp chính phủ (thỏa thuận giữa Israel và các quốc gia khác về việc nhập khẩu lao động sang làm việc tại Israel), và sau đó cũng thông qua "nhập khẩu tư nhân" trực tiếp từ nước ngoài thông qua các công ty được ủy quyền.

Vào tháng 5/2024, Chính phủ Israel lần đầu tiên thiết lập mức trần mới cho lao động nước ngoài trong nền kinh tế Israel, bằng khoảng 3,3% dân số Israel. Hiện tại, con số này tương đương với hơn 330.000 lao động nước ngoài. Cần lưu ý rằng thời gian lưu trú của mỗi lao động nước ngoài tại Israel kéo dài 5 năm và 3 tháng và nhiều người trong số họ chỉ mới đến Israel trong hai năm qua. 

Trái ngược với công nhân Palestine (nhiều người trong số họ trở về nhà sau mỗi ngày làm việc), lao động nước ngoài đến làm việc tại Israel cần lưu trú dài hạn và cần những dịch vụ như nhà ở phù hợp, dịch vụ y tế và phúc lợi… Tình hình hiện tại, bao gồm cả cuộc khủng hoảng nhà ở nghiêm trọng ở Israel, đang tạo ra một cái bẫy. Làm thế nào Israel có thể tìm ra giải pháp về bất động sản và cung cấp dịch vụ cho tất cả 330.000 công nhân dự kiến sẽ đến làm việc trong thời gian tới là một vấn đề còn nan giải.

Quốc hội Israel đã từng thảo luận về một sáng kiến do ông Moti Gamish, Thứ trưởng phụ trách Bộ Kinh tế và Công nghiệp đề xuất, đó là xây dựng các khu phức hợp nhà ở quy mô lớn dành cho lao động nước ngoài, có thể chứa hàng nghìn người. Ông Gamish cũng đề xuất một chương trình thí điểm xây dựng một khu phức hợp như vậy dành cho 5.000 lao động nước ngoài tại Khu công nghiệp Ne'ot Hovav. 

Tuy nhiên, kể từ cuộc bàn luận cuối cùng về vấn đề này vào tháng 4 năm 2026, đến nay vẫn chưa có tiến triển đáng kể nào. Với việc bầu cử đang đến gần, dường như việc ban hành luật về vấn đề này sẽ phải chờ đến nhiệm kỳ Quốc hội tiếp theo. 

Ông Aharonov, một trong những người đề xuất ý tưởng này, nhấn mạnh rằng sẽ không có lựa chọn nào khác ngoài việc xây dựng các khu phức hợp nhà ở quy mô lớn dành cho lao động nước ngoài. Khi số lượng lao động nước ngoài ở Israel tăng lên, họ cần được cung cấp các giải pháp nhà ở có tổ chức và được xác định rõ ràng. Chính phủ sẽ phải đóng vai trò trong việc thúc đẩy và xây dựng các khu phức hợp như vậy. Mặc dù vậy, bất chấp tất cả các ý tưởng, việc ban hành luật trong lĩnh vực này còn rất xa vời. 

Ngay cả khi một đạo luật được thông qua, nó cũng chỉ có thể được thực thi trong vòng ba hoặc bốn năm tiếp theo. Đến lúc đó, thị trường sẽ tràn ngập lao động nước ngoài, và hiện tại, chưa có giải pháp khả thi từ bất kỳ cơ quan chính phủ nào liên quan đến vấn đề này. Chính phủ đã ban hành luật và quy định để bù đắp sự thiếu hụt nhân lực nhưng chưa có giải pháp nhà ở phù hợp được đưa ra. 

Một biện pháp mà chính phủ đã phê duyệt, nằm trong khuôn khổ Kế hoạch Tổng thể Quốc gia số 35, quy định các nguyên tắc xây dựng, phát triển và bảo tồn ở Israel, là việc điều chỉnh nhà ở cho lao động nước ngoài trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo Điều khoản sửa đổi 5A của Kế hoạch Tổng thể, nhà ở cho lao động nước ngoài trong lĩnh vực này "phải là một phần của cộng đồng và cấu trúc xã hội." Điều khoản sửa đổi này được thiết kế để đẩy nhanh việc xây dựng các khu phức hợp như vậy cho lao động nước ngoài, nhưng cho đến nay mới chỉ áp dụng trong lĩnh vực nông nghiệp. 

Về các dịch vụ đi kèm cho người lao động nước ngoài, mỗi người lao động đến Israel đều được hưởng bảo hiểm y tế trong trường hợp cần chữa bệnh. Tuy vậy, Bộ Y tế Israel cho biết không cần có sự chuẩn bị đặc biệt nào trong hệ thống y tế để tiếp nhận lượng lớn người lao động nước ngoài được nhà nước cho phép nhập cảnh. Theo thông tin mà Bộ Y tế Israel có được, hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy việc sử dụng lao động nước ngoài ở Israel đang tạo ra gánh nặng đặc biệt cho hệ thống y tế và phúc lợi ở nước này. Cần lưu ý rằng hiện đã có hàng trăm nghìn người lao động nước ngoài ở Israel. Theo luật, người sử dụng lao động nước ngoài có nghĩa vụ thu xếp bảo hiểm y tế cho người lao động trong suốt thời gian làm việc trước khi người lao động được chấp thuận nhập cảnh vào Israel.

Những năm gần đây, Israel nhập khẩu lao động từ Việt Nam khoảng trên dưới 100 người/năm, chủ yếu theo hình thức tu nghiệp sinh sang học tập trong lĩnh vực nông nghiệp và đồng thời kết hợp lao động làm việc ngắn hạn trong ngành này với thời gian 11 tháng tại Israel. Đối với lĩnh vực xây dựng và một vài lĩnh vực khác, chủ yếu các chủ doanh nghiệp Israel tuyển dụng công nhân lao động Việt Nam thông qua “nhập khẩu tư nhân” bảo lãnh với số lượng tương tự trên dưới 100 người/năm, để làm việc trong các dự án xây dựng nhà ở theo hình thức thầu phụ hoặc các công trình nhỏ khác do doanh nghiệp tư nhân ở Israel thực hiện. Cho đến nay, Việt Nam và Israel chưa ký kết Hiệp định hợp tác lao động và hai bên vẫn đang trong quá trình đàm phán Hiệp định này.