Hướng tới hỗ trợ xây dựng các “xã thương mại điện tử” trên địa bàn Bắc Ninh

Hội nghị có sự tham dự của ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh; ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử (eComDX), Cục Thương mại điện tử, Bộ Công Thương; bà Quách Ái Quyên, phụ trách các dự án Trách nhiệm xã hội của TikTok tại Việt Nam cùng đông đảo cán bộ, đại biểu đại diện các sở, ngành, đơn vị, cơ quan và UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh cho biết, thời gian qua, tỉnh Bắc Ninh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã ứng dụng công nghệ, đồng thời tăng cường tuyên truyền, kiểm soát hàng giả, hàng nhái, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý hoạt động livestream, mạng lưới KOL/KOC. Nhờ đó, về chỉ số TMĐT 6 tháng đầu năm 2026, Bắc Ninh đạt 17,9 điểm, vươn lên đứng thứ 4 toàn quốc (chỉ sau TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Đà Nẵng).

Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh phát biểu khai mạc hội nghị

Hội nghị diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa đặc biệt khi tỉnh Bắc Ninh đang chuẩn bị bước sang mốc chuyển mình chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Bước ngoặt lớn này đòi hỏi bộ máy quản lý nhà nước phải ở tâm thế cao hơn, vững chắc hơn. Để đáp ứng yêu cầu cấp thiết đó, chương trình đào tạo tập trung tập trung vào tổng quan về thương mại điện tử thế giới và trong nước, xu hướng thương mại điện tử; phổ biến, triển khai thực hiện Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP; phổ biến Tiêu chí 7.3 trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 về triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử tại cấp xã.

Nhận diện những chuyển dịch mới

Làm rõ hơn về thực tiễn thị trường, ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số (eComDX), Cục Thương mại điện tử đã cập nhật bức tranh toàn cảnh và những xu hướng mới nhất của thương mại điện tử Việt Nam, qua đó giúp cán bộ quản lý nhận diện rõ hơn những thay đổi đang diễn ra và yêu cầu đặt ra trong công tác quản lý.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử (eComDX) chia sẻ tại Hội nghị

Theo nội dung được chia sẻ, thị trường thương mại điện tử B2C Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 31 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng khoảng 25%/năm. Ba điểm nhấn chính của bức tranh TMĐT năm 2025 được ông Tuấn chia sẻ đó là: Thị trường có sự tăng trưởng và bứt phá về quy mô; Cạnh tranh khốc liệt thị phần giữa các nền tảng, đặc biệt là Shopee và TikTok Shop; Động cơ của sự cạnh tranh là mô hình Social Commerce và công nghệ kết hợp các thuật toán.

Nâng cao năng lực quản lý và thực thi

Trong bối cảnh TMĐT phát triển nhanh, việc cập nhật kịp thời các quy định mới là yêu cầu quan trọng đối với công tác quản lý tại địa phương. Tại chương trình, ông Nguyễn Hữu Tuấn đã phổ biến những nội dung cốt lõi của Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP, cùng có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Nội dung tập trung vào những quy định cán bộ quản lý cần trực tiếp nắm bắt trong thực tiễn, như phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và những điểm mới của khung pháp lý về thương mại điện tử; trách nhiệm của các chủ thể trong hệ sinh thái; quản lý nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử và các nền tảng tích hợp; thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài; xác thực điện tử người bán; bảo vệ người tiêu dùng; cũng như cơ chế phối hợp xử lý các hành vi vi phạm trên môi trường số. Qua đó, hỗ trợ cán bộ Bắc Ninh nhận diện đúng các vấn đề phát sinh và chủ động hơn trong tổ chức thực thi pháp luật tại địa phương.

Hướng dẫn triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử tại cấp xã

Điểm nhấn của chương trình là nội dung phổ biến Tiêu chí 7.3 trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 về triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử tại cấp xã.

Đánh giá về thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Hữu Tuấn cho rằng Bắc Ninh đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi về sản xuất, công nghiệp và dịch vụ để đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử, thúc đẩy chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai Tiêu chí 7.3 không dừng lại ở nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, mà quan trọng hơn là từng bước hình thành hệ sinh thái thương mại điện tử gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. 

Việc “Triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử” tại địa bàn các xã dựa trên ba nhóm trụ cột chính: 1) Năng lực và kỹ năng số; 2) Xây dựng hệ sinh thái cộng đồng địa phương; 3) Mức độ tham gia hoạt động thương mại điện tử.  

Để việc đánh giá có cơ sở thực tiễn, địa phương cần chú trọng thu thập, tổng hợp và đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn. Trong đó các nguồn có thể khai thác dữ liệu phục vụ đánh giá hiệu quả về doanh thu thương mại điện tử có thể đến từ các nền tảng công nghệ, rà soát hành chính/khảo sát đánh giá tại cấp xã, dữ liệu của các doanh nghiệp bưu chính - chuyển phát và dữ liệu quản lý thuế địa phương.

Đưa thương mại điện tử đến gần hơn với người dân

Một trong những nội dung được ông Nguyễn Hữu Tuấn nhấn mạnh là cách thức hỗ trợ các chủ thể kinh doanh tại cơ sở. Với phương châm “GoRight – Hiểu đúng, làm đúng”, việc triển khai Tiêu chí 7.3 cần gắn với hướng dẫn thực tế, phù hợp với khả năng tiếp cận công nghệ của từng nhóm đối tượng.

Đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, địa phương có thể tập trung hướng dẫn những kỹ năng thiết thực như sử dụng các nền tảng số để giới thiệu, phân phối sản phẩm; xây dựng gian hàng trực tuyến; tạo nội dung giới thiệu sản phẩm; livestream; ứng dụng các công cụ số trong quảng bá và chăm sóc khách hàng.

Đối với các sản phẩm địa phương, đặc biệt là sản phẩm nông nghiệp, OCOP và sản phẩm đặc trưng, việc đưa sản phẩm lên môi trường số cần đi cùng với chuẩn hóa thông tin, hình ảnh, bao bì, truy xuất nguồn gốc và quy trình xử lý đơn hàng, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận người tiêu dùng.

Cùng với đó, việc hình thành các Tổ hỗ trợ thương mại điện tử cộng đồng cũng được xác định là một giải pháp quan trọng. Lực lượng này có thể phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ và các tổ chức tại cơ sở để hỗ trợ người dân những thao tác cụ thể như chụp ảnh sản phẩm, xây dựng nội dung, vận hành gian hàng, xử lý đơn hàng và giao dịch an toàn trên môi trường số. Hiện thực hóa định hướng này, eComDX và Trung tâm Hỗ trợ Thanh niên Khởi nghiệp (SYS Việt Nam) sẽ tiếp tục phối hợp, đồng hành cùng Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh, các xã phường nhằm đẩy mạnh vai trò xung kích của Đoàn Thanh niên thông qua mô hình Trạm Xanh Thanh niên, các Phiên MegaLive Thanh niên, các khóa đào tạo Thực chiến xây kênh và livestream bán hàng. Không chỉ dừng lại ở tập huấn lý thuyết, sự liên kết này trực tiếp đưa các bạn trẻ am hiểu công nghệ về từng địa phương để "cầm tay chỉ việc", biến mỗi Trạm Xanh thành một điểm tựa số hóa: từ chuẩn hóa quy trình đóng gói, truy xuất nguồn gốc đến kết nối tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP bản địa trên các sàn thương mại điện tử lớn. 

Đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã có năng lực và kinh nghiệm, địa phương có thể phát huy vai trò của những chủ thể này như các hạt nhân, đầu tàu trong việc kết nối, hỗ trợ và mở rộng đầu ra cho sản phẩm của các hộ sản xuất nhỏ lẻ.

Bên cạnh kỹ năng kinh doanh, ông Tuấn cũng lưu ý việc nâng cao nhận thức về an toàn thông tin và giao dịch số cho người dân, giúp người dân nhận diện các hình thức lừa đảo trực tuyến, bảo vệ tài khoản và kiểm tra thông tin trước khi thực hiện giao dịch.

Cán bộ cơ sở cần nâng cao năng lực quản lý dựa trên dữ liệu 

Để Tiêu chí 7.3 được triển khai thực chất, vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý tại xã, phường có ý nghĩa quan trọng. Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, cán bộ cơ sở cần từng bước nâng cao năng lực ở các nhóm nội dung gồm quản lý và giám sát hoạt động thương mại điện tử; cập nhật, thực thi các quy định pháp luật mới; thu thập, xử lý dữ liệu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đặc biệt, cán bộ cần hiểu được phương pháp thu thập và tổng hợp dữ liệu thương mại điện tử tại địa bàn. Theo hướng dẫn của eComDX, cấp xã có thể phối hợp với các đơn vị bưu chính, chuyển phát để thu thập dữ liệu về đơn hàng đi, đơn hàng đến và giá trị COD; đồng thời kết hợp khảo sát chọn mẫu tại cơ sở để xác định tỷ lệ doanh thu trực tuyến đối với các nhóm dịch vụ như lưu trú, ăn uống.

Trên cơ sở đó, địa phương có thể tổng hợp, tính toán và đối chiếu với các nguồn dữ liệu quản lý thuế để từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu thương mại điện tử địa phương, phục vụ công tác theo dõi, đánh giá và hoạch định chính sách.

Đại diện eComDX cũng đã hướng dẫn địa phương triển khai theo 5 bước, gồm: chuẩn bị và thành lập tổ công tác liên ngành; thu thập dữ liệu nền tảng và dữ liệu hành chính; tổ chức khảo sát chọn mẫu tại cơ sở; tổng hợp, tính toán suy rộng dữ liệu; cuối cùng là đối chiếu, nghiệm thu và xây dựng cơ sở dữ liệu thương mại điện tử địa phương. Cách tiếp cận này giúp chuyển việc đánh giá từ những con số đơn lẻ sang theo dõi mức độ hình thành và vận hành của hệ sinh thái thương mại điện tử trên địa bàn.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã tích cực tham gia thảo luận, sôi nổi đặt câu hỏi và chủ động chia sẻ nhiều tình huống thực tế cần tháo gỡ trong quá trình triển khai công việc tại địa phương. Không khí Hội nghị diễn ra vô cùng sôi động và cởi mở với sự tương tác, trao đổi đa chiều giữa các đại biểu và báo cáo viên.

Bên cạnh đó, bà Quách Ái Quyên, phụ trách các dự án Trách nhiệm xã hội của TikTok tại Việt Nam cũng trình bày chương trình hỗ trợ triển khai mô hình “Xã Thương mại điện tử” do Tiktok khởi xướng và đã thành công ở nhiều địa phương như: Xã Phượng Dực - Hà Nội, Xã Bình Lư - Lai Châu, … và gợi ý các bước để Bắc Ninh cùng phối hợp hỗ trợ các xã triển khai mô hình này.

Đặc biệt, ông Vũ Quý, Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu và Thương mại điện tử (Sở Công Thương Bắc Ninh) cùng ông Nguyễn Văn Thi, Chi cục Phó Chi cục Quản lý thị trường cũng đã trực tiếp tham gia phát biểu, trao đổi, giải đáp cụ thể các vướng mắc chuyên môn, làm rõ thêm nhiều khía cạnh nghiệp vụ quan trọng trong công tác quản lý và kiểm tra thương mại điện tử. Những chia sẻ thiết thực này không chỉ giúp giải quyết các bài toán phát sinh từ thực tiễn mà còn tiếp thêm động lực, nâng cao năng lực thực thi cho đội ngũ cán bộ, góp phần chuẩn bị tốt cho bước ngoặt phát triển mới của thương mại điện tử trên địa bàn.

Thông qua việc cập nhật các quy định mới và hỗ trợ sát sao từ cấp xã, Bắc Ninh đang chủ động nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ phát triển mới. Đây là tiền đề quan trọng xây dựng môi trường thương mại điện tử an toàn, tạo động lực phát triển kinh tế số thực chất cho địa phương.