Chỉ thị 10/CT-TTg: “Cú hích” kép cho tiết kiệm điện, giữ vững an ninh năng lượng

Đánh thức nguồn điện từ mỗi mái nhà

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Chỉ thị nêu rõ: Bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, liên tục cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, có ý nghĩa quyết định đối với tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia.

Năm 2026 là năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm (2026-2030) với mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, đặt ra yêu cầu rất lớn đối với bảo đảm cung ứng điện, nhất là phát triển các nguồn điện nền và năng lượng sạch trong nước.

Trong khi đó, thị trường năng lượng quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia, nếu không kịp thời có các giải pháp đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả, nguy cơ mất cân đối cung-cầu điện có thể xảy ra, đặc biệt trong giai đoạn 2026-2028.

Chỉ thị 10/CT-TTg mở ra hướng đi mới với tiết kiệm điện đi đôi với phát triển điện mặt trời mái nhà.

Do đó, việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp quản lý nhu cầu và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trên phạm vi toàn quốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giảm phụ tải đỉnh, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới.

Đồng thời, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng phù hợp sẽ bổ sung nguồn điện tại chỗ, tăng cường tính linh hoạt của hệ thống điện, góp phần bảo đảm ninh năng lượng quốc gia. Các giải pháp này phải được tổ chức thực hiện quyết liệt ngay từ năm 2026, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp.

Liên quan đến Chỉ thị 10, ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh đánh giá cao Chỉ thị yêu cầu đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, ưu tiên lắp đặt tại cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình; khuyến khích lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.

“Điện mặt trời mái nhà có nhiều ưu điểm: là nguồn điện sạch, dễ lắp đặt, thời gian hoàn vốn đầu tư nhanh, đáp ứng các cam kết về khí hậu của Chính phủ Việt Nam. Đỉnh công suất phát phù hợp với thời điểm nắng nóng nên góp phần giảm áp lực cung ứng điện với các nhu cầu làm mát… Tuy nhiên cũng có nhiều điểm hạn chế như ko phải nguồn phát chủ động mà phụ thuộc điều kiện thời tiết, với quy mô lắp đặt lớn mà không có kiểm soát điều tiết phù hợp sẽ có tác động xấu tới tính ổn định của lưới điện phân phối - đặc biệt có thể gây sự cố mất điện cục bộ. Do đó việc lắp đặt kết hợp hệ thống BESS sẽ giúp điều chỉnh nguồn phát phù hợp phụ tải, và có dự trữ để sử dụng khi nhu cầu phụ tải tăng cao”, ông Hà Đăng Sơn nhận định.

Theo ông Hà Đăng Sơn, chi phí lắp đặt điện mặt trời hiện đã giảm khá mạnh, ở mức 40-50% so với khoảng 5 năm trước dây. Điều này cũng đồng nghĩa, nếu một dự án trước đây cần 8 năm mới hoàn vốn, thì thời điểm hiện tại ngay cả khu vực phía Bắc có số giờ nắng thấp hơn so với miền Trung và miền Nam cũng chỉ khoảng 5 năm là hoàn vốn. Lắp đặt điện mặt trời mái nhà ở khu vực miền Bắc đang cho thấy hiệu quả rõ rệt khi chi phí đầu tư giảm và công nghệ ngày càng được cải thiện.

Biến tiết kiệm điện thành chuẩn mực

Ông Lê Khắc Bình, Giám đốc Công ty Cổ phần Greentech miền Trung cho hay, Chỉ thị 10 tiếp tục khẳng định điện mặt trời mái nhà là xu hướng tất yếu, bền vững, ưu tiên lắp đặt tại cơ quan công sở và khuyến khích người dân, doanh nghiệp sử dụng. Chính sách rõ ràng, nhất quán, nhấn mạnh tính cấp thiết, giúp doanh nghiệp được tiếp thêm tinh thần, động lực để mở rộng thị trường, bám sát mục tiêu phát triển bền vững mà Chính phủ đề ra.

Theo ông Lê Khắc Bình, hiện nay, nhu cầu sử dụng điện tăng cao, nhất là ở các khu công nghiệp, khu đô thị. Đối với các loại hình sản xuất điện khác, cần thời gian và chi phí lớn, trong khi điện mặt trời là phương án nhanh nhất và đang có chi phí thấp nhất. Trước đó, Chính phủ cũng đã có nhiều văn bản khuyến khích, “mở rộng cửa” cho điện mặt trời, các doanh nghiệp kinh doanh, lắp đặt điện mặt trời áp mái cũng đã luôn bám sát các chủ trương, chính sách của Chính phủ để hướng đến phát triển bền vững.

Với loạt giải pháp đồng bộ, Chỉ thị 10/CT-TTg thúc đẩy tiết kiệm điện, phát triển điện mặt trời mái nhà, hướng tới hệ thống năng lượng linh hoạt, bền vững.

“Mong rằng, từ chính sách khuyến khích sử dụng điện mặt trời của Chính phủ, các doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực này sẽ nhận được sự quan tâm, đồng hành, tạo điều kiện hơn nữa của các cơ quan quản lý liên quan và sự ủng hộ của các cấp ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân”, ông Lê Khắc Bình bày tỏ.

Việc đặt mục tiêu phấn đấu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà, hoặc đạt 20% công suất theo kế hoạch phát triển giai đoạn 2026-2030, cho thấy quyết tâm đưa năng lượng tái tạo vào từng “tế bào” của nền kinh tế, thay vì chỉ tập trung ở các dự án quy mô lớn. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là một bước chuyển mang tính cấu trúc, góp phần hình thành một hệ sinh thái năng lượng linh hoạt, phân tán và thích ứng tốt hơn với các biến động bên ngoài.

Trên thực tế, những gì đang diễn ra trong cộng đồng doanh nghiệp đã minh chứng cho hướng đi đúng đắn này. Các doanh nghiệp lớn trong các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như thép, xi măng, vật liệu xây dựng đã chủ động đầu tư công nghệ, tận dụng nhiệt thải, áp dụng hệ thống quản lý năng lượng, lắp đặt điện mặt trời mái nhà để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. 

Cụ thể, thép Hòa Phát Dung Quất có thể tự chủ tới khoảng 90% nhu cầu điện, hay nhiều doanh nghiệp tiết kiệm được 30-40% điện năng nhờ cải tiến công nghệ, cho thấy tiết kiệm năng lượng không phải là sự “cắt giảm”, mà là một hình thức đầu tư mang lại hiệu quả trực tiếp và lâu dài.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là phải biến những mô hình điểm này thành xu hướng phổ biến. Nếu tiết kiệm năng lượng chỉ dừng ở một số doanh nghiệp tiên phong, tác động sẽ rất hạn chế; nhưng nếu trở thành một chuẩn mực chung trong toàn bộ nền kinh tế, thì hiệu quả mang lại sẽ mang tính hệ thống. 

Chính vì vậy, Chỉ thị 10 đã đi sâu vào từng lĩnh vực cụ thể, từ cơ quan công sở, hệ thống chiếu sáng công cộng đến doanh nghiệp sản xuất và hộ gia đình, với các yêu cầu rõ ràng, có thể đo đếm và gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Việc tiết kiệm điện không còn là sự tự giác đơn lẻ, mà được đặt trong một cơ chế quản trị có kiểm tra, giám sát và đánh giá.

Chủ trương đã rõ ràng, vấn đề nằm ở tổ chức thực hiện. Do đó, Chỉ thị 10 đã đặt ra yêu cầu đồng bộ từ chính sách tín dụng xanh, hỗ trợ tài chính, đến việc nâng chuẩn hiệu suất năng lượng và từng bước loại bỏ các thiết bị lạc hậu như bóng đèn sợi đốt công suất lớn, qua đó tạo nền tảng để tiết kiệm năng lượng trở thành một hành vi kinh tế hợp lý, thay vì một lời kêu gọi mang tính phong trào.