Xây dựng nghị định mới: Tái định hình hệ thống chợ trong bối cảnh mới

Phát biểu khai mạc, lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, việc xây dựng nghị định mới nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hệ thống chợ, hướng tới phát triển hiện đại, bền vững, thích ứng với xu hướng chuyển đổi số, tiêu dùng xanh và thúc đẩy thị trường trong nước. Đồng thời, nghị định cũng kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc nảy sinh trong quá trình triển khai thời gian qua.

Giai đoạn 2015 - 2025 cho thấy một thực tế đáng chú ý: số lượng chợ có xu hướng giảm, song vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong hạ tầng thương mại. Tính đến năm 2025, cả nước có 8.150 chợ, so với 1.099 siêu thị và 281 trung tâm thương mại.

Tuy nhiên, chất lượng hệ thống chợ còn nhiều hạn chế. Chợ hạng III chiếm tới 86,9%, phần lớn có cơ sở vật chất xuống cấp, trong khi chợ hạng I và II chiếm tỷ lệ thấp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cấp hạ tầng và đổi mới phương thức quản lý.

Ở góc độ kinh tế, chợ dân sinh vẫn giữ vai trò chủ lực trong cung ứng thực phẩm tươi sống nhờ tính tiện lợi, chi phí thấp và phù hợp với thói quen tiêu dùng. Về mặt xã hội, khoảng 1,7–2 triệu hộ kinh doanh tại chợ đang tạo sinh kế cho hàng triệu lao động, đặc biệt là khu vực lao động phổ thông và phi chính thức, góp phần quan trọng vào giảm nghèo và ổn định thị trường lao động.

Không chỉ dừng lại ở chức năng thương mại, chợ còn là không gian văn hóa đặc sắc. Nhiều mô hình chợ truyền thống đã trở thành điểm đến du lịch tiêu biểu như chợ nổi Cái Răng hay chợ tình Sa Pa, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và gia tăng giá trị kinh tế.

Dự thảo nghị định mới đưa ra nhiều điểm đổi mới đáng chú ý. Trong đó, cơ chế huy động nguồn lực đầu tư được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn: ngân sách Trung ương ưu tiên hỗ trợ khu vực khó khăn như miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; địa phương chủ động bố trí nguồn lực tại các khu vực khác, đồng thời kết hợp các nguồn vốn hợp pháp.

Cùng với đó, dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, làm rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý, rút ngắn quy trình ra quyết định nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Một điểm nhấn đáng chú ý là mở rộng đối tượng tham gia đầu tư. Theo đó, cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân được tạo điều kiện tham gia xây dựng, quản lý chợ, thúc đẩy xã hội hóa mạnh mẽ hơn.

Dự thảo cũng bổ sung nhiều cơ chế phù hợp thực tiễn như cho phép khai thác đa công năng, đa mục tiêu tại chợ; sử dụng tài sản hạ tầng chợ tham gia các dự án đối tác công tư; phát triển chợ biên giới theo hướng hiện đại, giảm chi phí logistics và thúc đẩy giao thương.

Đáng chú ý, các nội dung về chợ thông minh, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và chuyển đổi xanh lần đầu tiên được đưa vào nghị định, hướng tới xây dựng hệ thống chợ văn minh, thân thiện môi trường và đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới.

Tại phiên thảo luận, đại diện các Sở Công Thương, hiệp hội ngành hàng và đơn vị quản lý chợ tập trung góp ý về cơ chế xã hội hóa đầu tư, mô hình quản lý phù hợp từng địa bàn, cũng như chính sách hỗ trợ nâng cấp chợ truyền thống gắn với bảo tồn giá trị văn hóa.

Các ý kiến thống nhất rằng, trong cấu trúc kinh tế – xã hội, chợ truyền thống vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là nơi lưu thông hàng hóa mà còn là không gian kết nối cộng đồng, duy trì sinh kế và bảo tồn bản sắc văn hóa. Đặc biệt tại khu vực nông thôn và miền núi, chợ vẫn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, vừa là điểm thu gom nông sản, vừa là kênh phân phối hàng thiết yếu.

Kết luận hội thảo, lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết Ban soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo, trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành trong thời gian tới. Nghị định mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, thúc đẩy hệ thống chợ phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, đồng thời gìn giữ những giá trị đặc trưng của chợ truyền thống Việt Nam.