Từ vỏ sầu riêng đến than sinh học: Hướng đi của kinh tế tuần hoàn

Tạo giá trị từ nguồn phụ phẩm bỏ đi

Ngày 24/6/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 889/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030.

Chị Nguyễn Thị Hường giới thiệu sản phẩm than sinh học làm từ vỏ sầu riêng. Ảnh: Nguyễn Hoà

Chương trình hướng tới khai thác, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên, nhiên liệu, nguyên vật liệu; giảm thiểu chất thải; thúc đẩy sản xuất sạch hơn, kinh tế tuần hoàn và phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đây cũng là định hướng để doanh nghiệp, hợp tác xã từng bước đổi mới quy trình sản xuất, tận dụng phụ phẩm và tạo ra các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Hưởng ứng định hướng này, Hợp tác xã Nông nghiệp Xuất nhập khẩu 001 Ea Knuếc, tỉnh Đắk Lắk, đã nghiên cứu sản xuất than sinh học và than viên nén từ vỏ sầu riêng. Sản phẩm hiện vẫn trong giai đoạn thử nghiệm nhưng bước đầu mở ra hướng xử lý nguồn phụ phẩm phát sinh với khối lượng lớn sau mỗi mùa thu hoạch.

Theo bà Nguyễn Thị Hường, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Xuất nhập khẩu 001 Ea Knuếc, vỏ sầu riêng được đưa vào lò biochar để đốt thành than. Quá trình đốt kéo dài khoảng 6 giờ. Sau khi ra lò, than được để nguội, nghiền nhỏ rồi đưa vào máy ép thành viên.

Tùy theo mục đích sử dụng, sản phẩm có thể được giữ ở dạng bột hoặc ép thành viên nén. Than dạng bột có thể sử dụng làm phân bón cho cây trồng. Trong khi đó, than viên nén có thể được dùng làm nhiên liệu sưởi ấm hoặc phục vụ nướng thực phẩm, trong đó có nướng BBQ.

Do được ép chặt, than có nhiệt lượng cao, thời gian cháy lâu, lâu tàn và hạn chế khói. Đây là những đặc điểm phù hợp với nhu cầu sử dụng nhiên liệu sưởi ấm và nướng thực phẩm tại một số thị trường nước ngoài.

Ý tưởng sản xuất than sinh học xuất phát từ thực tế vỏ sầu riêng lâu nay chủ yếu được xem là phế phẩm. Vào mùa thu hoạch, lượng vỏ phát sinh lớn nhưng chưa được tận dụng hiệu quả. Nếu không có phương án xử lý phù hợp, nguồn phụ phẩm này vừa tạo áp lực lên môi trường, vừa gây lãng phí tài nguyên.

Có khoảng 23 năm gắn bó với cây sầu riêng, bà Nguyễn Thị Hường cho rằng, để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững cần hình thành một chu trình sản xuất tuần hoàn, khép kín. Chu trình này không chỉ dừng lại ở trồng, thu hoạch và xuất khẩu trái tươi mà cần mở rộng sang chế biến, sấy, sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng và tận dụng phần phụ phẩm cuối cùng là vỏ sầu riêng.

Từ suy nghĩ đó, bà đã dành khoảng hai năm tìm hiểu, nghiên cứu và thử nghiệm sản phẩm. Hợp tác xã tham khảo kinh nghiệm từ những người đi trước, tìm hiểu các mô hình sản xuất biochar trên thế giới, sau đó điều chỉnh công nghệ để phù hợp với nguyên liệu vỏ sầu riêng và điều kiện sản xuất thực tế.

Quy trình đang được từng bước hoàn thiện, từ xử lý nguyên liệu, đốt thành than đến nghiền và ép viên. Một trong những mục tiêu được Hợp tác xã đặt ra là tạo ra sản phẩm có chất lượng, hạn chế phát sinh khói trong quá trình sử dụng, qua đó giảm ảnh hưởng đến môi trường và người tiêu dùng.

Doanh nghiệp hưởng ứng Chương trình sản xuất và tiêu dùng bền vững theo tinh thần Quyết định số 889/QĐ-TTg. Ảnh: Nguyễn Hoà

Hướng tới sản xuất, tiêu dùng bền vững

Sản phẩm than sinh học từ vỏ sầu riêng hiện vẫn được sản xuất theo mô hình thử nghiệm. Tuy nhiên, Hợp tác xã đã nhận được sự quan tâm từ một số đối tác nước ngoài, trong đó có đối tác tại châu Âu đặt vấn đề về khả năng cung ứng với sản lượng lớn.

Theo bà Nguyễn Thị Hường, thị trường châu Âu có nhu cầu sử dụng loại than này để sưởi ấm trong mùa đông và làm nhiên liệu nướng BBQ. Vì vậy, sau khi hoàn thiện nhà máy, bảo đảm yêu cầu về sản lượng và chất lượng, Hợp tác xã hướng tới xuất khẩu sản phẩm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hợp tác xã đang đề xuất được thuê đất xây dựng nhà máy có quy mô lớn hơn. Khi có mặt bằng và điều kiện đầu tư phù hợp, đơn vị mới có thể tổ chức sản xuất ổn định, đáp ứng các đơn hàng lớn từ thị trường.

Việc biến vỏ sầu riêng thành than sinh học trước hết giúp giảm lượng phụ phẩm phải xử lý. Thay vì bị vứt bỏ, vỏ sầu riêng được thu gom, chế biến thành sản phẩm có khả năng phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng.

Mô hình cũng có thể tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp và người dân, góp phần hình thành chuỗi sản xuất tuần hoàn. Khi các bộ phận của quả sầu riêng, từ phần thịt đến phần vỏ, đều được khai thác hiệu quả, giá trị của toàn ngành hàng sẽ được nâng lên.

Trong tương lai, Hợp tác xã mong muốn đầu tư phòng nghiên cứu để tiếp tục phát triển thêm các sản phẩm mới từ vỏ sầu riêng. Đơn vị cũng đang nghiên cứu sản xuất loại vật liệu tương tự gạch từ nguồn phụ phẩm này, dù sản phẩm hiện chưa hoàn thiện.

Không chỉ vỏ sầu riêng, công nghệ sản xuất than sinh học còn có thể được nghiên cứu áp dụng đối với nhiều loại phụ phẩm nông nghiệp khác như vỏ cà phê, bã mía và một số nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Đây là hướng đi có tiềm năng mở rộng trong bối cảnh Đắk Lắk có nguồn phụ phẩm nông nghiệp phong phú.

Bên cạnh sản phẩm từ vỏ, Hợp tác xã Nông nghiệp Xuất nhập khẩu 001 Ea Knuếc đã phát triển nhiều sản phẩm chế biến từ phần thịt quả sầu riêng như sầu riêng sấy thăng hoa, bột sầu riêng, kẹo dẻo sầu riêng, kem mochi sầu riêng, bánh sầu riêng và cà phê sầu riêng.

Riêng với cà phê sầu riêng, Hợp tác xã sử dụng bột sầu riêng sấy thăng hoa thay cho hương liệu. Cách làm này khiến quá trình bảo quản khó khăn hơn, nhưng được đơn vị lựa chọn nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Các sản phẩm đã được phân phối qua hệ thống bán hàng trên toàn quốc, phục vụ thị trường quà tặng và từng bước tiếp cận thị trường Trung Quốc. Về lâu dài, Hợp tác xã vẫn đặt mục tiêu mở rộng xuất khẩu.

Từ một nguồn phụ phẩm từng bị bỏ đi, vỏ sầu riêng đang được nghiên cứu để trở thành nguyên liệu đầu vào cho những sản phẩm mới. Mô hình không chỉ góp phần giảm chất thải mà còn cho thấy khả năng gắn sản xuất nông nghiệp với kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng bền vững theo tinh thần Quyết định số 889/QĐ-TTg.