Địa phương đồng loạt hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực xuất xứ hàng hóa

Trang bị kiến thức xuất xứ, mở rộng cơ hội tận dụng FTA

Trong bối cảnh xuất khẩu Việt Nam tiếp tục tăng trưởng mạnh, yêu cầu về xuất xứ hàng hóa ngày càng trở thành yếu tố quan trọng quyết định khả năng tiếp cận thị trường và duy trì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Không chỉ là điều kiện để được hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), xuất xứ hàng hóa còn gắn với tính minh bạch, uy tín và khả năng đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

Trước yêu cầu đó, các địa phương đang đồng loạt triển khai hoạt động tập huấn, phổ biến quy định, hướng dẫn nghiệp vụ và tháo gỡ vướng mắc về xuất xứ hàng hóa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Ngày 7/11, Sở Công Thương Hải Phòng tổ chức Hội nghị tập huấn nghiệp vụ xuất xứ hàng hóa và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển xuất khẩu, thu hút đại diện hơn 250 doanh nghiệp trên địa bàn tham dự. Hội nghị nhằm tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức về hội nhập kinh tế quốc tế; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực áp dụng các quy định về xuất xứ hàng hóa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Đây cũng là dịp để cơ quan quản lý nhà nước nắm bắt tình hình thực tế, trực tiếp giải đáp những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục cấp C/O, tiếp nối các hoạt động hỗ trợ được Sở Công Thương triển khai thời gian qua.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Văn An, Trưởng phòng Quản lý đầu tư và Hợp tác quốc tế (Sở Công Thương Hải Phòng) nhấn mạnh, việc Việt Nam tham gia ngày càng sâu rộng vào mạng lưới FTA, đặc biệt là các FTA thế hệ mới, đang mở ra nhiều cơ hội để hàng hóa trong nước tiếp cận, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Trong đó, nắm vững và thực hiện đúng quy định về xuất xứ hàng hóa có ý nghĩa quan trọng, giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động xuất khẩu.

Theo số liệu ước tính của Bộ Công Thương, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt khoảng 1.010 tỷ USD, lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD; trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 499 tỷ USD, tăng 27,4% so với cùng kỳ năm trước.

Góp phần vào kết quả chung, Hải Phòng tiếp tục khẳng định vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Bắc. Theo thống kê của Cục Hải quan khu vực III, 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố ước đạt 49,3 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2025, bằng 94,9% kế hoạch năm; kim ngạch nhập khẩu đạt 40,1 tỷ USD, tăng 18,8%.

Quy mô xuất khẩu ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ. Bởi, chỉ một sai sót trong xác định tiêu chí xuất xứ hoặc hồ sơ chứng minh cũng có thể khiến doanh nghiệp không được hưởng ưu đãi thuế quan, ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và khả năng duy trì thị trường.

Tại hội nghị, cán bộ Phòng Quản lý đầu tư và Hợp tác quốc tế đã truyền đạt hai chuyên đề trọng tâm. Chuyên đề thứ nhất tập trung vào vai trò của xuất xứ hàng hóa trong hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển xuất khẩu; cách phân biệt quy tắc xuất xứ ưu đãi, xuất xứ không ưu đãi và lựa chọn chứng từ phù hợp. Chuyên đề thứ hai hướng dẫn quy tắc xuất xứ áp dụng đối với C/O mẫu B (Form B), phương pháp tra cứu, xác định tiêu chí và thực hành đánh giá xuất xứ hàng hóa.

Không dừng lại ở việc phổ biến quy định, hội nghị dành thời gian trao đổi, thảo luận và giải đáp những tình huống thực tế phát sinh trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, kê khai thông tin và thực hiện thủ tục đề nghị cấp C/O. Qua đó, doanh nghiệp có thêm kiến thức để hạn chế sai sót, nâng cao tính chủ động và giảm những vướng mắc có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu.

Tại Tây Ninh, ngày 27/10, Sở Công Thương tỉnh cũng tổ chức lớp tập huấn kiến thức về quy tắc xuất xứ hàng hóa và tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ các FTA. Đại diện Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương trực tiếp trình bày chuyên đề về tận dụng quy tắc xuất xứ trong các FTA mà Việt Nam tham gia nhằm đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm của Tây Ninh ra thế giới.

Điểm đáng chú ý của chương trình là việc hướng dẫn các bài tập tình huống về quy tắc xuất xứ trong các mẫu C/O. Qua đó, doanh nghiệp được cập nhật quy định, nâng cao kỹ năng lập hồ sơ, xác định tiêu chí xuất xứ, quản lý chứng từ và chủ động xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình thực hiện.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Sở Công Thương Tây Ninh đã cấp hơn 7.100 hồ sơ C/O, đạt hơn 97%. Tuy nhiên, thực tế vẫn có hồ sơ đề nghị cấp C/O của một số doanh nghiệp sai sót, phải chỉnh sửa hoặc bổ sung, ảnh hưởng đến thời gian xử lý và tiến độ giao hàng. Đây là vấn đề cho thấy nhu cầu phổ biến kiến thức, hướng dẫn nghiệp vụ vẫn rất cần thiết, nhất là đối với doanh nghiệp chưa có nhiều kinh nghiệm trong thực hiện quy tắc xuất xứ.

Gỡ vướng thủ tục, nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu

Không chỉ Hải Phòng và Tây Ninh, tại Thanh Hóa, hoạt động phổ biến quy định về xuất xứ hàng hóa cũng được triển khai với sự phối hợp trực tiếp giữa Sở Công Thương và Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương.

Hội nghị tập huấn, phổ biến các quy định mới về xuất xứ hàng hóa tại Thanh Hoá

Ngày 25/9, hội nghị tập huấn, phổ biến các quy định mới về xuất xứ hàng hóa được tổ chức nhằm cập nhật chính sách, hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục cấp C/O, vận dụng hiệu quả quy tắc xuất xứ để tận dụng ưu đãi thuế quan trong các FTA.

Phát biểu tại hội nghị, ông Lê Tiến Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Thanh Hóa cho biết, trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh ước đạt 5,89 tỷ USD, bằng 69,3% kế hoạch năm. Mục tiêu xuất khẩu cả năm là 8,5 tỷ USD. Như vậy, trong 3 tháng cuối năm, toàn tỉnh phải đạt thêm khoảng 2,61 tỷ USD, bình quân ít nhất 870 triệu USD mỗi tháng.

Theo ông Lê Tiến Dũng, đây không phải là mục tiêu có thể hoàn thành bằng những giải pháp chung chung mà cần giữ được đơn hàng, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực sản xuất và tận dụng thực chất lợi thế từ các FTA Việt Nam đã ký kết.

“Xuất xứ hàng hóa là một trong những điều kiện then chốt để doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA. Ưu đãi thuế quan chỉ thực sự có ý nghĩa khi hàng hóa đáp ứng và chứng minh được xuất xứ theo đúng quy định”, ông Lê Tiến Dũng nhấn mạnh.

Thực tế tại Thanh Hóa cho thấy, khối lượng công việc liên quan đến cấp C/O rất lớn. Chỉ tính từ ngày 1/5 đến ngày 24/5/2026, Sở Công Thương đã tiếp nhận 13.649 hồ sơ đề nghị cấp C/O và giải quyết toàn bộ 100% hồ sơ đúng và trước hạn, không có hồ sơ tồn đọng. Trong cùng thời gian, tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu xin cấp C/O đạt khoảng 562 triệu USD, phát sinh nhiều loại C/O theo các FTA.

Đáng chú ý, quá trình thực hiện phân cấp, phân quyền trong cấp C/O cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp chuyển từ thực hiện thủ tục tại Phòng Quản lý xuất nhập khẩu khu vực về thực hiện tại địa phương. Mặc dù bước đầu cơ bản thông suốt, quá trình triển khai vẫn phát sinh những vấn đề như chuyển đổi hồ sơ thương nhân chậm, thông tin trên hệ thống có lúc chưa đồng bộ, một bộ phận doanh nghiệp chưa nắm chắc quy trình mới.

Bên cạnh đó, một số hồ sơ có nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và tiêu chí xuất xứ phức tạp. Nếu không hiểu đúng hoặc chuẩn bị đầy đủ chứng từ chứng minh, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quá trình đề nghị cấp C/O, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xuất khẩu.

Trước thực tế này, hội nghị tại Thanh Hóa tập trung trao đổi những nội dung liên quan đến phân quyền, phân cấp trong cấp C/O, quy tắc xuất xứ ưu đãi và không ưu đãi; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp phản ánh trực tiếp những vướng mắc trong quá trình thực hiện. Lãnh đạo Sở Công Thương cũng khẳng định trách nhiệm giải quyết thủ tục thuộc thẩm quyền đúng quy định, đúng thời hạn, không để ách tắc hồ sơ, không làm phát sinh thêm thời gian và chi phí tuân thủ không cần thiết cho doanh nghiệp. Việc cấp C/O đồng thời phải bảo đảm tính chính xác của xuất xứ, phòng ngừa gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương có thể thấy, phổ biến kiến thức xuất xứ hàng hóa đang được chuyển từ hoạt động tuyên truyền đơn thuần sang hỗ trợ trực tiếp, giải quyết những vấn đề cụ thể của doanh nghiệp. Nếu tại Hải Phòng, hội nghị thu hút hơn 250 doanh nghiệp tham gia, tại Tây Ninh, hơn 7.100 hồ sơ C/O được cấp từ đầu năm, thì tại Thanh Hóa, con số 13.649 hồ sơ tiếp nhận chỉ trong chưa đầy một tháng cho thấy quy mô và áp lực công việc rất lớn trong lĩnh vực này.

Đặc biệt, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương đang tích cực phối hợp với các địa phương tổ chức tập huấn, phổ biến các quy định, thủ tục cấp xuất xứ hàng hóa mới. Hoạt động này vừa giúp địa phương thuận lợi trong triển khai nhiệm vụ được phân cấp, vừa hỗ trợ doanh nghiệp nắm chắc quy định để tận dụng tốt hơn các C/O ưu đãi trong xuất khẩu.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng tăng cường kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng và phòng vệ thương mại, năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ không còn là công việc riêng của bộ phận làm thủ tục C/O. Đây phải trở thành một phần trong năng lực quản trị sản xuất, nguyên liệu và chuỗi cung ứng của mỗi doanh nghiệp xuất khẩu. Việc các địa phương chủ động phổ biến quy định, hướng dẫn nghiệp vụ và tháo gỡ vướng mắc, cùng với sự phối hợp của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Công Thương, vì vậy có ý nghĩa thiết thực. Khi doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng và chứng minh được xuất xứ hàng hóa, ưu đãi thuế quan từ các FTA mới thực sự chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh, góp phần mở rộng thị trường và thúc đẩy xuất khẩu phát triển bền vững.