Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử

Tham dự hội thảo có bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số; ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số; cùng các doanh nghiệp vận hành nền tảng thương mại điện tử và các doanh nghiệp hỗ trợ vận hành nền tảng thương mại điện tử.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý

Luật Thương mại điện tử đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Để bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ và có cơ sở pháp lý đầy đủ ngay khi có hiệu lực, Bộ Công Thương đang xây dựng Nghị định hướng dẫn thi hành Luật.

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo thời gian qua, Bộ Công Thương và Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã nhận được sự phối hợp và đóng góp tích cực từ các bộ, ngành, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. 

“Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã tổ chức một số cuộc họp tham vấn với sự tham gia của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và vận hành nền tảng thương mại điện tử, nhằm lấy ý kiến tổng thể từ phía thị trường. Đồng thời, Tổ soạn thảo và các nhóm chuyên môn cũng đã được thành lập, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý và doanh nghiệp”, bà Lê Hoàng Oanh thông tin. 

Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã trình bày báo cáo tiến độ và các nội dung chính của dự thảo Nghị định. 

Theo ông Nguyễn Văn Thành, về cấu trúc, dự thảo Nghị định gồm 8 chương với 56 điều, được xây dựng nhằm quy định chi tiết các nội dung của Luật Thương mại điện tử. “Cấu trúc dự thảo gồm 8 chương, 56 điều; các chương đã được liệt kê trong tài liệu gửi tới các đại biểu”, ông Nguyễn Văn Thành cho biết.

Về tiến độ xây dựng, ông Nguyễn Văn Thành cho biết, quá trình hoàn thiện dự thảo đang được triển khai với thời gian khá gấp rút nhằm sớm trình Chính phủ ban hành. Theo đó, trước khi trình ban hành, dự thảo cần tiếp tục được lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan và thẩm định của cơ quan có thẩm quyền.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Nghị định quy định chi tiết các nội dung của Luật Thương mại điện tử, trong đó cụ thể hóa 17 khoản thuộc các điều của Luật. Đối tượng áp dụng cơ bản kế thừa cách tiếp cận từ các quy định trước đây, bao gồm tất cả tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam.

Một nội dung quan trọng được đề cập trong dự thảo là yêu cầu công khai thông tin trên các nền tảng thương mại điện tử. Theo đó, các nền tảng cần công khai thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu và thông tin cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia cũng như phương thức tiếp nhận và giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng. Đối với các nền tảng số lớn, dự thảo đưa ra những quy định chặt chẽ hơn nhằm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong vận hành.

Lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số tham dự hội thảo. 

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định các trách nhiệm chung áp dụng cho các chủ thể tham gia hoạt động thương mại điện tử, trong đó nhấn mạnh yêu cầu minh bạch và công khai thông tin, thực hiện chế độ báo cáo trực tuyến định kỳ và đột xuất theo yêu cầu của cơ quan quản lý, cũng như kiểm soát và xử lý nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ.

Đáng chú ý, một điểm mới của dự thảo là yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử phải xác định danh tính và thông tin của người bán. Theo ông Nguyễn Văn Thành, quy định này nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi xảy ra tranh chấp. “Khi phát sinh tranh chấp hoặc vấn đề ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng, trên cơ sở dữ liệu định danh điện tử, các cơ quan quản lý và nền tảng có thể xác định được người bán để xử lý”, ông Thành cho biết.

Dự thảo cũng phân loại trách nhiệm của các chủ quản nền tảng thương mại điện tử theo từng mô hình, gồm nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến, nền tảng không có chức năng đặt hàng trực tuyến và nền tảng số lớn. Đồng thời, các nền tảng trung gian có chức năng đặt hàng trực tuyến phải thực hiện thêm các nghĩa vụ như công khai thông tin hàng hóa có khuyết tật, thực hiện chính sách hoàn tiền khi hàng hóa không đúng quảng cáo, lưu trữ dữ liệu hợp đồng trong thời gian 3 năm và chịu trách nhiệm bồi thường hoặc liên đới bồi thường khi xảy ra vi phạm.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề cập trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử và mô hình nền tảng tích hợp - những mô hình đang phát triển mạnh trong thực tế. Các nền tảng này phải thực hiện các nghĩa vụ tương tự nền tảng thương mại điện tử trung gian, bao gồm đăng ký với cơ quan quản lý, công khai điều khoản hoạt động và lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu ba năm.

Đối với hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài, dự thảo đưa ra tiêu chí xác định nền tảng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam như có tên miền tại Việt Nam, hiển thị tiếng Việt hoặc đạt quy mô từ 100.000 giao dịch mỗi năm. Mục tiêu của quy định này là bảo đảm sự bình đẳng giữa các nền tảng trong và ngoài nước khi tham gia thị trường.

Nhiều góp ý hoàn thiện dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử

Đại diện nền tảng thương mại điện tử Shopee cho rằng, một số quy định cần được điều chỉnh theo hướng thống nhất và linh hoạt hơn để thuận lợi cho quá trình thực thi. Theo vị đại diện, Shopee đặc biệt quan tâm đến quy định công khai thông tin trên nền tảng. Đại diện Shopee cho rằng, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với các nền tảng hoạt động chủ yếu trên thiết bị di động.

Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Lê Hoàng Oanh phát biểu tại hội thảo

“Giao diện trên thiết bị di động có nhiều khác biệt so với giao diện trên máy tính. Nếu áp dụng hoàn toàn giống nhau thì có thể phát sinh những điểm chưa phù hợp về mặt kỹ thuật cũng như trải nghiệm người dùng”, đại diện Shopee nêu ý kiến.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng góp ý đối với quy định liên quan đến cơ chế thanh toán. Theo dự thảo, trong trường hợp nền tảng giữ tiền của người bán trong giao dịch, thì hợp đồng dịch vụ phải được chứng thực bởi tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử. Shopee cho rằng yêu cầu này có thể làm phát sinh thêm chi phí vận hành không cần thiết.

Trong thực tế, các nền tảng thương mại điện tử hiện nay đều đã triển khai cơ chế giữ tiền tạm thời để bảo vệ người mua, tức là tiền chỉ được chuyển cho người bán sau khi việc giao nhận hàng hóa hoàn tất. “Cơ chế này đã được triển khai khá hiệu quả với chi phí vận hành tương đối thấp”, đại diện Shopee cho biết, đồng thời đề xuất cân nhắc bỏ yêu cầu bắt buộc chứng thực hợp đồng điện tử hoặc có hướng dẫn linh hoạt hơn.

Một nội dung khác được Shopee đề cập là quy định về thủ tục hành chính khi thay đổi điều khoản hoạt động của nền tảng. Theo dự thảo, mỗi lần thay đổi đều phải thông báo với cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho rằng hoạt động thương mại điện tử biến động rất nhanh, các nền tảng thường xuyên điều chỉnh giao diện hoặc quy trình vận hành.

Đại diện nền tảng thương mại điện tử Lazada tập trung vào quy định về trách nhiệm báo cáo dữ liệu. Theo doanh nghiệp, dự thảo yêu cầu cung cấp nhiều nhóm dữ liệu liên quan đến người bán và người mua, tuy nhiên cần làm rõ mức độ chi tiết của thông tin cần cung cấp vì đây là những dữ liệu nhạy cảm, có thể liên quan đến dữ liệu cá nhân và yếu tố bảo mật.

Một vấn đề khác được Lazada nêu ra là chu kỳ báo cáo. Theo dự thảo, các nền tảng phải thực hiện báo cáo hàng tháng. Tuy nhiên, với quy mô dữ liệu lớn của các sàn thương mại điện tử hiện nay, việc báo cáo hàng tháng sẽ tạo ra khối lượng công việc đáng kể. Vì vậy, doanh nghiệp đề xuất cân nhắc điều chỉnh chu kỳ báo cáo theo quý hoặc 6 tháng/lần.

Liên quan đến quy định xác thực danh tính người bán, Lazada cho rằng, việc tích hợp với hệ thống định danh điện tử là hoàn toàn khả thi đối với các tài khoản mới. Tuy nhiên, đối với số lượng lớn tài khoản người bán hiện hữu trên nền tảng, cần có lộ trình phù hợp để triển khai dần.

Trong khi đó, đại diện Viettel Post cho rằng, dự thảo cần làm rõ hơn các tiêu chí khi nền tảng hợp tác với các đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán và logistics. Theo doanh nghiệp này, các tiêu chí nên bảo đảm nguyên tắc công bằng, bình đẳng giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ, đồng thời có các yêu cầu tối thiểu về quy mô, địa điểm phục vụ, đơn giá và yếu tố kỹ thuật.

Viettel Post cũng đề xuất bổ sung quy định khẳng định quyền của người bán trong việc quyết định hàng hóa, giá bán, chương trình khuyến mại và lựa chọn đơn vị logistics hoặc phương thức thanh toán. Theo doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử chỉ đóng vai trò trung gian kết nối, còn các điều khoản giao dịch nên thuộc quyền thỏa thuận giữa người mua và người bán.

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với thực tiễn. Tại Hội thảo, nhiều doanh nghiệp công nghệ và nền tảng lớn đã đưa ra hàng loạt đề xuất nhằm bảo đảm tính khả thi của quy định, đồng thời duy trì môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thuận lợi cho đổi mới sáng tạo. Đại diện các nền tảng thương mại điện tử lớn như Shopee, TikTok, Lazada cùng nhiều doanh nghiệp logistics, công nghệ đã nêu nhiều góp ý cụ thể đối với các điều khoản của dự thảo nghị định. Bên cạnh các nền tảng thương mại điện tử lớn, nhiều doanh nghiệp công nghệ và logistics cũng đưa ra các góp ý chi tiết nhằm hoàn thiện dự thảo nghị định.

Nhiều doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử khác cũng đặt câu hỏi liên quan đến quy định xác thực danh tính điện tử của người bán và việc kết nối với hệ thống định danh quốc gia VNeID, đặc biệt đối với các đối tượng là cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài chưa được tích hợp trong hệ thống.

Phản hồi các ý kiến tại hội thảo, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng, mục tiêu của việc xác thực người bán là nhằm tăng cường tính minh bạch của thị trường và bảo vệ người tiêu dùng. "Khi hệ thống kỹ thuật được thiết lập và kết nối, việc xác thực danh tính có thể được triển khai tương đối nhanh chóng, đặc biệt đối với người bán trong nước thông qua hệ thống định danh điện tử quốc gia", ông Hoàng Ninh nhấn mạnh.

Đối với đề xuất giảm tần suất báo cáo, cơ quan quản lý cho rằng việc báo cáo định kỳ là cần thiết, để nắm bắt diễn biến thị trường và xây dựng chính sách kịp thời. Nếu chu kỳ báo cáo kéo dài 3 - 6 tháng hoặc hơn, nhiều thông tin có thể mất tính thời sự, ảnh hưởng đến khả năng điều hành chính sách.

Liên quan đến câu hỏi về việc xác thực danh tính người bán, ông Hoàng Ninh khẳng định, việc xác thực người bán không nhằm tạo thêm rào cản, mà là để loại bỏ những đối tượng vi phạm, bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh. 

Theo Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Hoàng Ninh, quan điểm của cơ quan quản lý khi xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật là bảo đảm quy định có tính khả thi, đi vào cuộc sống, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp thương mại điện tử tại Việt Nam phát triển bền vững.