Sắc lệnh mới của Italia về môi trường và bao bì thực phẩm: Những điều doanh nghiệp Việt cần lưu ý

Mục tiêu cốt lõi của sắc lệnh là đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn, kiểm soát triệt để lượng rác thải nhựa khó phân hủy phát sinh từ các hộ gia đình và chuỗi dịch vụ thương mại.

Phạm vi tác động và tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc

Sắc lệnh nhắm trực tiếp vào các nhóm sản phẩm có tỷ lệ phát sinh rác thải hữu cơ và bao bì dùng một lần cao tại nguồn, bao gồm:

Bao bì màng mỏng: túi, màng bọc đựng sản phẩm nông sản tươi sống (ortofrutta) tại hệ thống siêu thị và điểm bán lẻ.

Đồ dùng dịch vụ ăn uống: cốc, đĩa, thìa, dĩa, dao phục vụ ngành hàng không, nhà hàng, khách sạn và dịch vụ lưu trú (catering e ristorazione).

Bao bì phần ăn đơn lẻ: các loại bao bì đóng gói gia vị, sốt, đường, kem sữa dạng nhỏ (monoporzioni alimentari) thường đi kèm trong các khẩu phần ăn công nghiệp hoặc quán cà phê.

Tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc: toàn bộ các chủng loại bao bì thuộc danh mục trên khi lưu thông và nhập khẩu lần đầu vào thị trường Italia bắt buộc phải đạt tiêu chuẩn biodegradabilità (khả năng phân hủy sinh học) và compostabilità (khả năng tạo thành phân compost) được chứng nhận nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn kỹ thuật châu Âu UNI EN 13432:2000 (Tiêu chuẩn hài hòa do Ủy ban Tiêu chuẩn hóa Châu Âu - CEN ban hành).

Rủi ro và lộ trình thực thi

Thời gian chuyển đổi và thời hạn chế tài: Mặc dù sắc lệnh có hiệu lực pháp lý ngay lập tức, nhưng  thời điểm chính thức áp dụng các chế tài xử phạt hành chính và thương mại là từ ngày 1 tháng 1 năm 2030. Khoảng thời gian từ nay đến năm 2030 tạo ra khung cửa sổ chuyển đổi (transitional window), đồng thời đặt ra áp lực tái cấu trúc chuỗi cung ứng ngay từ bây giờ đối với các đơn vị sản xuất và xuất khẩu nước ngoài.

Sự siết chặt từ hệ thống kiểm soát nội địa: Các cơ quan quản lý thị trường Italia và hệ thống Consortium quản lý chất thải đóng gói (CONAI) đang phối hợp kiểm soát nghiêm ngặt các thông tin quảng cáo sinh thái và cam kết bảo vệ môi trường (environmental claims). Bất kỳ sản phẩm nào dán nhãn "thân thiện với môi trường", "sinh học" nhưng không thể xuất trình chứng nhận hợp chuẩn kỹ thuật theo UNI EN 13432:2000 sẽ lập tức bị đình chỉ lưu thông và đối mặt với các khoản phạt lớn về hành vi vi phạm Luật Bảo vệ Người tiêu dùng và chống Greenwashing.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu Việt Nam

Để giữ vững thị phần hoặc xuất khẩu và tránh rủi ro pháp lý tại thị trường Italia, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp trong lĩnh vực nông sản tươi, thực phẩm chế biến, gia vị đóng gói, cần lưu ý các bước sau:

(i) Kiểm toán và nâng cấp nguyên liệu bao bì đầu nguồn:

- Chủ động rà soát lại toàn bộ hệ thống bao bì màng mỏng, túi đựng và các loại bao bì đóng gói phần nhỏ đang sử dụng.

- Yêu cầu nhà cung cấp bao bì xuất trình chứng nhận hợp chuẩn quốc tế UNI EN 13432. Tuyệt đối loại bỏ các loại màng nhựa truyền thống không phân hủy sinh học đối với dòng sản phẩm xuất khẩu vào kênh siêu thị hay chuỗi nhà hàng, khách sạn, quán cà phê tại Italia.

(ii) Minh bạch hóa hồ sơ kỹ thuật và nhãn mác (Technical Dossier):

- Phối hợp chặt chẽ với đối tác nhập khẩu tại Italia để đảm bảo các thông tin in trên bao bì tuân thủ tuyệt đối quy định chống tẩy xanh (Greenwashing).

- Chuẩn bị sẵn sàng dữ liệu kiểm chứng vòng đời sản phẩm và chứng nhận xuất xứ nguyên liệu sinh học trong hồ sơ thông quan để đáp ứng với các đợt thanh tra ngẫu nhiên từ Hải quan Italia.

(iii) Tối ưu hóa thiết kế bao bì và tuân thủ nguyên tắc giảm thiểu:

Song song với yêu cầu phân hủy sinh học, doanh nghiệp cần chú ý tối ưu hóa kích thước bao bì, tránh tình trạng bao bì quá khổ so với sản phẩm bên trong để giảm thiểu chi phí đóng góp vào quỹ trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) do CONAI quản lý.

(iv) Thông qua cơ quan Thương vụ, cập nhật kịp thời các thông tư hướng dẫn chi tiết tiếp theo của Bộ Môi trường và An ninh Năng lượng Ý (MASE) về danh mục mã HS cụ thể chịu tác động trực tiếp của Sắc lệnh này.