Bộ trưởng Bộ Công Thương trả lời Đại biểu

Thưa Bộ trưởng, dư luận xã hội vô cùng phẫn nộ và bức xúc trước nhiều công ty kinh doanh bán hàng đa cấp lừa đảo mà không bị xử lý. Bán hàng đa cấp, người dân chưa được biết và hưởng lợi từ hình thức kinh doanh này là bao nhưng những hệ lụy từ kinh doanh đa cấp lừa đảo đã đẩy hàng vạn người dân nghèo thêm nghèo khó, túng quẫn, hạnh phúc gia đình tan vỡ; kẻ lừa đảo thì ôm tiền tỷ của dân vẫn đang ung dung hưởng lợi mà không bị trừng phạt. Điển hình như Công ty liên kết Việt lừa 60.000 người tại 27 tỉnh, thành phố chiếm đoạt 1.900 tỷ đồng; Công ty thiên ngọc minh uy, liên kết tri thức, amway… Xin Bộ trưởng cho biết như vậy, Bộ có buông lỏng quản lý nhà nước trong việc quản lý kinh doanh bán hàng đa cấp không, quan điểm của Bộ trưởng về việc này như thế nào? Bộ có giải pháp gì để chấm dứt tình trạng kinh doanh bán hàng đa cấp lừa đảo tràn lan như hiện nay

Bộ Công Thương xin được trả lời Đại biểu về vấn đề này như sau:

1. Về phạm vi trách nhiệm và việc thực hiện trách nhiệm của Bộ Công Thương trong quản lý hoạt động bán hàng đa cấp

Theo quy định tại Nghị định 42/2014/NĐ-CP về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp (BHĐC), trong quá trình hoạt động, các doanh nghiệp BHĐC chịu sự quản lý, kiểm tra, giám sát không chỉ của Bộ Công Thương mà còn của cả UBND các tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương, trong đó, UBND đóng vai trò hết sức quan trọng. Ngoài ra, như các doanh nghiệp khác, doanh nghiệp BHĐC còn chịu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan như cơ quan thuế, cơ quan quản lý hàng hóa chuyên ngành (ví dụ như y tế đối với thực phẩm chức năng), lực lượng công an nhân dân các cấp...

Trong quản lý doanh nghiệp BHĐC, Bộ Công Thương có 2 trách nhiệm chính:

- Trước hết, Bộ Công Thương có trách nhiệm xem xét, cấp Giấy chứng nhận (GCN) đăng ký hoạt động BHĐC. Về nguyên tắc, nếu doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của Nghị định 42/2014 của Chính phủ thì Bộ Công Thương không thể không cấp GCN. Bộ Công Thương đã cho rà lại toàn bộ việc cấp GCN và có thể khẳng định việc cấp GCN đã được thực hiện theo đúng quy định của Nghị định 42/2014 và chưa phát hiện được biểu hiện sai trái nào trong việc cấp GCN.

- Trách nhiệm quan trọng tiếp theo của Bộ là tổ chức kiểm tra hoạt động BHĐC khi cần thiết. Trong quá trình kiểm tra, nếu phát hiện vi phạm hành chính về hoạt động BHĐC thì Bộ sẽ xử lý. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm các quy định khác của pháp luật như pháp luật về thuế, pháp luật hình sự thì Bộ chuyển hồ sơ tới cơ quan chức năng để xem xét, kết luận và xử lý theo thẩm quyền. Thực hiện trách nhiệm này, tháng 7 năm 2015 (tức là chỉ 6 tháng sau khi tiếp nhận nhiệm vụ cấp GCN), Bộ đã thành lập đoàn kiểm tra các doanh nghiệp BHĐC, trong đó có Công ty Liên Kết Việt. Các hành vi vi phạm của Công ty Liên Kết Việt đã được Bộ phát hiện và xử lý nghiêm. Các dấu hiệu vi phạm hình sự đã được chuyển tới cơ quan công an để điều tra và kết luận theo thẩm quyền. Hoạt động kiểm tra các doanh nghiệp BHĐC, sau đó, vẫn được thực hiện liên tục, với sự tham gia của cả các cơ quan trung ương và địa phương. Nhờ các hoạt động kiểm tra này, tính đến hết tháng 10 năm 2016, số lượng doanh nghiệp BHĐC đã giảm từ 67 xuống còn 42 doanh nghiệp. Số lượng người tham gia BHĐC đã giảm gần 60%, từ 1,2 triệu người (năm 2015) xuống còn hơn 500.000 người (6 tháng đầu năm 2016). Một số vi phạm nghiêm trọng đã được Bộ Công Thương chuyển tới cơ quan công an để xem xét việc khởi tố, điều tra.

Qua trình bày trên, có thể thấy Bộ Công Thương đã không buông lỏng quản lý trong lĩnh vực BHĐC. Kể từ tháng 4 năm 2016 tới nay, các hiện tượng tiêu cực trong hoạt động BHĐC đã giảm hẳn và hầu như không còn. Tuy nhiên, tại một số địa bàn, rải rác vẫn xuất hiện một số hiện tượng như Đại biểu nêu. Các hiện tượng này (như kêu gọi đầu tư dự án, kêu gọi chơi tiền ảo...) trên thực tế không liên quan đến BHĐC và vì vậy, không thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương.

2. Về những giải pháp của Bộ Công Thương để chấm dứt tình trạng kinh doanh bán hàng đa cấp lừa đảo tràn lan như hiện nay

Bộ Công Thương xin nhấn mạnh: Theo chức năng được Chính phủ giao, Bộ chỉ quản lý các doanh nghiệp đã được cấp GCN đăng ký hoạt động BHĐC và chỉ chịu trách nhiệm về hoạt động BHĐC của các doanh nghiệp này. Hoạt động của các tổ chức, cá nhân khác và mọi tranh chấp (nếu có) giữa họ với nhau không thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ Công Thương.

Như đã trình bày tại phần trên, nhờ tích cực thi hành các biện pháp đồng bộ, trong đó có việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm nên kể từ tháng 4 năm 2016 tới nay, các hiện tượng tiêu cực trong hoạt động BHĐC đã giảm hẳn, có thể nói là gần như không còn. Tất cả các vi phạm đều đã được xử lý nghiêm minh, bao gồm cả việc thu hồi GCN và chuyển dấu hiệu vi phạm sang cơ quan công an để xem xét khởi tố, điều tra.

Hiện tượng "lừa đảo tràn lan" như Đại biểu đề cập, trên thực tế, không liên quan đến BHĐC mà là các hoạt động huy động tài chính trái phép (như mời chào đầu tư vào dự án "ảo", mời chào chơi tiền ảo, chơi trò chơi "cho - nhận" v..v) đã bị pháp luật nghiêm cấm. Việc thực hiện hoặc tham gia vào các hành vi đã bị pháp luật nghiêm cấm này là vi phạm hình sự và vì vậy không thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương.