Dừa sáp Cầu Kè: Từ đặc sản Khmer đến sản phẩm hàng hóa giá trị cao

Từ đặc sản địa phương đến những sản phẩm mới

Ở xã Cầu Kè, vùng đất thuộc tỉnh Vĩnh Long ngày nay, dừa sáp không chỉ là một loại trái cây đặc sản mà còn gắn bó với đời sống, sinh kế của người dân, trong đó có đông đồng bào Khmer. Theo những câu chuyện được lưu truyền tại địa phương, cây dừa sáp đã hiện diện ở vùng đất này từ năm 1924. Qua nhiều thế hệ, loại trái cây có phần cơm dày, dẻo, béo đặc trưng đã trở thành sản vật được nhiều người tìm mua.

Tuy nhiên, trong thời gian dài, giá trị kinh tế của dừa sáp chủ yếu phụ thuộc vào việc bán quả tươi. Cách tiêu thụ này khiến sản phẩm gặp không ít hạn chế: thời gian bảo quản ngắn, vận chuyển tốn kém do quả nặng, chất lượng dễ suy giảm nếu không được tiêu thụ kịp thời. Khi đầu ra phụ thuộc vào lượng khách mua trực tiếp và thị trường tại chỗ, thu nhập của người trồng cũng khó ổn định.

Trái dừa sáp gắn với đời sống bà con đồng bào Khmer

Ông Dương Thành Nhân, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Chế biến Dừa sáp Cầu Kè (VICOSAP) đại diện bộ phận kinh doanh và tiếp thị của Công ty Vicosap, từng chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương: “Có giá trị như vậy song trước kia, dừa sáp chỉ được bán tươi dọc quốc lộ, treo lủng lẳng đầy bụi bặm, giá trị chẳng cao, thu nhập của bà con bấp bênh”.

Thực tế ấy đặt ra yêu cầu phải tìm cách khai thác tốt hơn giá trị của loại đặc sản này, thay vì chỉ dừng lại ở việc bán nguyên quả. Chế biến sâu, cải tiến phương thức bảo quản và đa dạng hóa sản phẩm trở thành hướng đi giúp kéo dài thời gian sử dụng, giảm áp lực tiêu thụ tức thời và tiếp cận thêm những nhóm khách hàng mới.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, trên địa bàn tỉnh hiện có 119.270ha dừa, chiếm gần 50% diện tích dừa của cả nước. Trong đó, 30.355ha dừa đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ, gắn với cấp mã số vùng trồng tập trung. Đồng thời, có khoảng 180 doanh nghiệp sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, giải quyết việc làm cho hơn 9.000 lao động.

Các sản phẩm chế biến từ dừa bao gồm dầu dừa, nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, cơm dừa nạo sấy, kẹo dừa, các sản phẩm từ mật hoa dừa, thạch dừa, mỹ phẩm từ dừa, than gáo dừa, chỉ xơ dừa và các sản phẩm từ chỉ xơ dừa, mụn dừa, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ dừa. Năm 2025, giá trị sản xuất, chế biến ngành dừa của tỉnh ước đạt 700 triệu USD, chiếm khoảng 8% giá trị sản xuất công nghiệp.

Nhằm nâng cấp chuỗi giá trị ngành hàng dừa, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã cũng đã thực hiện liên kết với nông hộ trồng dừa đạt chuẩn hữu cơ, gắn với chế biến sâu sản phẩm dừa trái, phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Một số sản phẩm của Vicosap

Thành lập ngày 16/7/2020, Vicosap ra đời với mục tiêu  lựa chọn phát triển các sản phẩm chế biến từ dừa sáp nhằm giải quyết những hạn chế của hình thức kinh doanh truyền thống. Theo đó, Vicosap kết hợp với bà con địa phương, trong đó có đồng bào dân tộc Khmer xây dựng chuỗi liên kết để có được nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng. Từ quả dừa sáp tươi, doanh nghiệp phát triển các dòng sản phẩm như dừa sáp hút chân không, dừa sáp sợi, kẹo dừa sáp với các vị nguyên chất, ca cao, lá dứa, cùng dừa sáp sấy khô giòn và sữa chua dừa sáp sấy khô.

Ông Dương Thành Nhân cho biết: “Để đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao giá trị trái dừa, Vicosap nghĩ ra cách chế biến thành những sản phẩm như trái dừa sáp hút chân không, dừa sáp sợi, kẹo dừa sáp 3 vị (nguyên chất, hương dứa, ca cao). Sau này, Vicosap cho ra đời thêm sản phẩm dừa sáp sấy khô giòn tan, sữa chua dừa sáp sấy khô”.

Việc phát triển nhiều dòng sản phẩm giúp dừa sáp không còn bị giới hạn trong cách thưởng thức quả tươi. Mỗi hình thức chế biến hướng tới một nhu cầu sử dụng khác nhau, đồng thời mở rộng khả năng bảo quản, đóng gói và vận chuyển. Đây cũng là bước chuyển quan trọng trong cách khai thác giá trị nông sản: từ bán nguyên liệu sang cung cấp sản phẩm đã được chế biến, hoàn thiện và có khả năng tiếp cận thị trường rộng hơn.

Với những sản phẩm có thể đóng gói, bảo quản và vận chuyển thuận tiện hơn, dừa sáp có thêm cơ hội hiện diện tại các kênh phân phối ngoài địa phương. Giá trị của đặc sản vì thế không chỉ nằm ở độ ngon của quả tươi mà còn được tạo nên từ công nghệ chế biến, chất lượng thành phẩm, bao bì và khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng.

Mở rộng thị trường, tạo thêm giá trị cho người trồng dừa

Nâng cao giá trị dừa sáp không chỉ là câu chuyện đổi mới sản phẩm của doanh nghiệp mà còn gắn với định hướng phát triển đặc sản và mở rộng thị trường của địa phương. Trước đây, tỉnh Trà Vinh xác định cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tăng cường liên kết từ sản xuất, chế biến sâu đến tiêu thụ, hướng tới thị trường trong nước và xuất khẩu. Địa phương cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, phát triển các cơ sở thu mua, chế biến tại chỗ nhằm giảm chi phí vận chuyển và nâng cao giá trị sản phẩm.

Hoạt động kết nối thị trường từng được ngành Công Thương Trà Vinh (nay là Vĩnh Long) triển khai thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận các sàn thương mại điện tử. Trong chương trình kết nối với các nền tảng bán hàng trực tuyến năm 2023, dừa sáp trái được giới thiệu là một trong những sản phẩm có tiềm năng kinh doanh trực tuyến. Đây là hướng đi giúp đặc sản địa phương có thêm kênh quảng bá, tiếp cận người tiêu dùng ngoài phạm vi thị trường truyền thống.

Năm 2024, hoạt động xúc tiến thương mại tiếp tục gắn với việc quảng bá dừa sáp thông qua sự kiện Festival 100 năm Dừa sáp Trà Vinh. Cùng với việc khẳng định giá trị đặc trưng của sản phẩm, các hoạt động kết nối thị trường đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và người trồng, phát triển vùng nguyên liệu có chất lượng, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Những năm gần đây, trái dừa sáp liên tục xuất hiện trong các sự kiện xúc tiến thương mại sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh Vĩnh Long. Những định hướng này cho thấy, để đặc sản thực sự tạo sinh kế bền vững cho người dân, nhất là đồng bào Khmer tại vùng nguyên liệu, cần có sự phối hợp giữa nỗ lực đổi mới sản phẩm của doanh nghiệp với hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ và mở rộng thị trường. Khi sản phẩm có đầu ra tốt hơn, người trồng mới có thêm cơ sở duy trì sản xuất, nâng cao chất lượng và ổn định thu nhập.

Ở phía doanh nghiệp, Vicosap cho biết đang tiếp tục duy trì liên kết với người trồng dừa, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu và thu mua sản phẩm đáp ứng yêu cầu chất lượng. Ông Dương Thành Nhân nhấn mạnh: “Chúng tôi không chỉ thu mua, mà còn đồng hành cùng người trồng dừa, từ khâu chọn giống, chăm sóc đến thu hoạch. Khi bà con ổn định đầu ra, thì sản phẩm mới thực sự có sức sống”.

Liên kết này có ý nghĩa đặc biệt đối với các hộ nông dân Khmer vốn gắn bó với cây dừa sáp qua nhiều thế hệ. Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, người trồng không chỉ bán quả theo từng thời điểm mà còn có cơ hội gắn sản xuất với yêu cầu cụ thể về chất lượng, quy cách và nhu cầu của thị trường.

Gắn văn hoá vào câu chuyện tiêu thụ sản phẩm

Cùng với phát triển sản phẩm, câu chuyện về nguồn gốc và bản sắc của dừa sáp cũng có thể trở thành một yếu tố gia tăng giá trị. Theo ông Dương Thành Nhân, việc đưa câu chuyện văn hóa địa phương vào cách giới thiệu sản phẩm không đơn thuần là hoạt động quảng bá, mà còn giúp người tiêu dùng hiểu hơn về hành trình hình thành của đặc sản. Ông chia sẻ: “Đó không chỉ là bảo tàng vật thể, mà là bảo tàng ký ức, nơi chứa đựng câu chuyện trăm năm của dừa sáp Việt Nam”.

Từ một loại quả chủ yếu được bán tươi, dừa sáp đang có thêm những hình thức sản phẩm phù hợp với nhu cầu tiêu dùng hiện đại như bánh canh dừa sáp, dừa sáp sấy, sữa chua dừa sáp… Quá trình ấy cho thấy phát triển đặc sản không thể chỉ trông chờ vào lợi thế tự nhiên, mà cần sự đầu tư cho chế biến, bảo quản, bao bì, quảng bá và kết nối thị trường. Với vùng dừa sáp Cầu Kè, đây cũng là hướng đi để giá trị của sản phẩm được chuyển hóa thành cơ hội kinh tế cụ thể cho người trồng, trong đó có đồng bào Khmer.

Khi đặc sản được phát triển thành những sản phẩm hàng hóa có chất lượng và thị trường ổn định, lợi ích không chỉ nằm ở doanh thu của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, người nông dân có thêm cơ hội nâng cao giá trị nông sản mình làm ra, duy trì vùng nguyên liệu và cải thiện sinh kế ngay trên quê hương.