Thủy sản đi Israel: Chuyển sang hợp đồng dài hạn, khai thác quy tắc xuất xứ của VIFTA

Quy tắc xuất xứ linh hoạt, thủ tục thông thoáng

Để hưởng ưu đãi thuế quan theo VIFTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ. Quy tắc này được Bộ Công Thương hướng dẫn tại Thông tư số 11/2024/TT-BCT, ban hành từ ngày 1/8/2024.

Theo Thông tư, doanh nghiệp có hai hình thức chứng minh xuất xứ: Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mẫu VIFTA hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ. Nhà xuất khẩu bất kỳ được tự chứng nhận xuất xứ cho lô hàng có trị giá không quá 1.000 USD. Nội dung tự chứng nhận được thể hiện trên hóa đơn hoặc chứng từ thương mại. Trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi phát hành, nhà xuất khẩu khai báo chứng từ trên Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử.

Theo Thông tư, hàng hóa xuất khẩu được chứng minh xuất xứ bằng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mẫu VIFTA. Thông tư cũng quy định cơ chế tự chứng nhận xuất xứ trong một số trường hợp. Thông tư hướng dẫn cụ thể tiêu chí xuất xứ cho từng nhóm hàng, trong đó có thủy sản và sản phẩm thủy sản chế biến. Nhờ đó, doanh nghiệp có căn cứ rõ ràng để xác định điều kiện hưởng ưu đãi ngay từ khâu lựa chọn nguyên liệu, tổ chức sản xuất.

Quá trình thực thi cũng được hướng dẫn theo hướng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tại Công văn số 14730/CHQ-GSQL ngày 16/7/2025, Cục Hải quan viện dẫn quy định của Thông tư 11/2024/TT-BCT: lỗi hình thức không làm phát sinh nghi ngờ về tính xác thực của khai báo thì không là lý do từ chối chứng từ chứng nhận xuất xứ.

Với hợp đồng dài hạn, việc nắm vững quy tắc xuất xứ ngay từ đầu giúp doanh nghiệp bảo đảm hưởng ưu đãi ổn định cho các lô hàng trong suốt thời hạn hợp đồng.

Chuyển sang hợp đồng dài hạn trước biến động chính sách

Năm 2026, môi trường kinh doanh của doanh nghiệp xuất khẩu liên tục thay đổi. Trao đổi với Báo Công Thương, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết thị trường hiện nay biến động trên phạm vi toàn cầu. Chính sách, thuế liên tục thay đổi, có thể không lường trước được trong tháng tới sẽ như thế nào. “Việc doanh nghiệp chuyển từ hợp đồng giao ngay sang hợp đồng dài hạn là hoàn toàn hợp lý. Đó là một xu hướng tất yếu”, bà Lê Hằng nhận định.

Theo bà Lê Hằng, cách thức ứng phó cụ thể tùy thuộc vào chiến lược và kinh nghiệm xuất khẩu của từng doanh nghiệp. Trong xu hướng đó, VIFTA là điểm tựa với thị trường Israel. Khác với các biện pháp thuế đơn phương có thể thay đổi theo từng đợt, ưu đãi trong hiệp định được hai nước cam kết theo lộ trình cụ thể. Nhờ vậy, doanh nghiệp và nhà nhập khẩu Israel có cơ sở để tính toán giá khi đàm phán hợp đồng nhiều kỳ giao hàng.

Thực tế, thương mại song phương vẫn tăng trưởng ổn định. Theo Thương vụ Việt Nam tại Israel, năm 2025, kim ngạch thương mại hàng hóa hai nước đạt 3,63 tỷ USD, tăng 11,8%. Ngay trong 2 tháng đầu năm 2026, thời điểm xung đột tại Trung Đông leo thang, xuất khẩu của Việt Nam sang Israel vẫn đạt khoảng 178 triệu USD, tăng 21,75%.

Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản có xu hướng chuyển từ hợp đồng giao ngay sang hợp đồng dài hạn

Khung thực thi hiệp định cũng được hoàn thiện. Ngày 5/1/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 16/QĐ-TTg  về việc Phê duyệt Kế hoạch thực hiện Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Israel. Kế hoạch giao nhiệm vụ thiết lập đầu mối thông tin về VIFTA tại Bộ Công Thương để hướng dẫn, làm rõ các cam kết. Kế hoạch cũng yêu cầu tổ chức tập huấn cho doanh nghiệp về thuế, quy tắc xuất xứ, hải quan và hàng rào kỹ thuật. Ngoài ra, các cơ quan phải cung cấp kịp thời thông tin về yêu cầu kỹ thuật và quy định quản lý xuất nhập khẩu của Israel, xây dựng chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Kế hoạch còn đặt mục tiêu thúc đẩy công nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp với Israel, đặc biệt đối với sản phẩm xuất khẩu thế mạnh.

Kết nối vận tải cũng được cải thiện. Đường bay thẳng đầu tiên giữa hai nước, kết nối Tel Aviv - Hà Nội, khai trương ngày 5/1/2026. Tuyến bay tạo thuận lợi cho vận chuyển nhanh các mặt hàng giá trị cao như nông sản tươi, thủy sản.

Ở cấp Chính phủ, hai bên đã thống nhất thúc đẩy thực thi hiệu quả VIFTA và sớm tổ chức họp Ủy ban liên Chính phủ để rà soát, mở rộng lĩnh vực hợp tác. Trước khi ký hợp đồng dài hạn, doanh nghiệp thủy sản có thể liên hệ đầu mối VIFTA tại Bộ Công Thương để được hướng dẫn quy tắc xuất xứ cho từng mã hàng.