Áp dụng tiêu chuẩn xanh: Nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm công nghiệp nông thôn

Ngày 27/8/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 235/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 45/2012/NĐ-CP ngày 21/5/2012 về khuyến công. Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là lần đầu tiên đưa nội dung thúc đẩy sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vững vào khung pháp lý về khuyến công. Cách tiếp cận này được đặt trong mối liên hệ với vòng đời sản phẩm, hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn lực, nâng cao hiệu quả sản xuất và gắn hoạt động công nghiệp nông thôn với mục tiêu tăng trưởng xanh.

Cùng với yêu cầu về sản xuất xanh, Nghị định 235/2025/NĐ-CP cũng nhấn mạnh thúc đẩy chuyển đổi số trong khu vực công nghiệp nông thôn. Chính sách hỗ trợ được mở rộng theo hướng khuyến khích ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sản xuất và kinh doanh, qua đó giúp các cơ sở công nghiệp nông thôn nâng cao năng suất, tối ưu chi phí, cải thiện phương thức quản trị và gia tăng giá trị sản phẩm - những yếu tố còn là điểm hạn chế của nhiều cơ sở sản xuất hiện nay.

Theo đó, những điều chỉnh này cho thấy chính sách khuyến công đang từng bước chuyển từ hỗ trợ phát triển sản xuất đơn thuần sang thúc đẩy đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, sản xuất xanh và phát triển bền vững. Đây cũng là cơ sở để hoàn thiện cơ chế hỗ trợ công nghiệp nông thôn, đồng thời tạo thêm động lực cho các cơ sở sản xuất đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Sản xuất xanh tạo động lực cho các cơ sở sản xuất đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Chuyên gia ESG (chuyên gia bền vững về môi trường, xã hội và quản trị) - Trần Xuân Quỳnh đã có cuộc trao đổi về những điểm mới của Nghị định số 235/2025/NĐ-CP, đặc biệt về chuyển đổi số, sản xuất xanh và phát triển bền vững trong sản xuất, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn.

- Nghị định 235/2025/NĐ-CP lần đầu đưa các khái niệm như sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vững, tiếp cận theo vòng đời sản phẩm vào chính sách khuyến công. Sự thay đổi này có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình chuyển đổi xanh của các cơ sở công nghiệp nông thôn?

Chuyên gia ESG Trần Xuân Quỳnh: Việc Nghị định 235/2025/NĐ-CP chính thức đưa các khái niệm "sản xuất sạch hơn", "sản xuất và tiêu dùng bền vững", và "tiếp cận theo vòng đời sản phẩm" vào chính sách khuyến công là một bước ngoặt mang tính chiến lược.

Đối với quá trình chuyển đổi xanh của các cơ sở công nghiệp nông thôn, theo tôi sự thay đổi này tạo ra 5 động lực cốt lõi:

Một là, khơi thông hành lang pháp lý và nguồn lực tài chính. Theo đó, Nghị định tạo cơ sở pháp lý vững chắc để Nhà nước phân bổ kinh phí. Các cơ sở áp dụng sản xuất sạch hơn và bền vững sẽ chính thức trở thành đối tượng được ưu tiên hỗ trợ ngân sách để xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật.

Hai là, chuyển đổi tư duy kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn. Yêu cầu tiếp cận theo "vòng đời sản phẩm" buộc các cơ sở phải nhìn nhận quá trình sản xuất một cách toàn diện. Từ đó, đẩy mạnh liên kết từ khâu khai thác nguyên vật liệu đến sản xuất, phân phối và thải bỏ nhằm thúc đẩy kinh tế xanh.

Ba là, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường. Chính sách ưu tiên hỗ trợ công nghệ, máy móc thiết bị xử lý nước thải và khí thải trực tiếp tại các cơ sở công nghiệp nông thôn.

Bốn là, định hướng dòng vốn đầu tư. Nghị định chỉ đích danh các lĩnh vực đầu tư mới được hưởng chính sách khuyến công, bao gồm công nghiệp xanh, giảm phát thải, và năng lượng thân thiện với môi trường, từng bước loại bỏ công nghệ lạc hậu.

Năm là, gia tăng năng lực cạnh tranh trong hội nhập: Áp dụng tiêu chuẩn xanh giúp các sản phẩm đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế, từ đó gia tăng giá trị thương hiệu và mở rộng cơ hội xuất khẩu.

- Hiện, phần lớn doanh nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn có quy mô nhỏ, nguồn lực và năng lực công nghệ còn hạn chế. Vậy, theo ông, đâu là những rào cản lớn nhất khiến khu vực này khó thực hiện các yêu cầu về ESG và chuyển đổi xanh, và chính sách khuyến công cần hỗ trợ từ đâu?

Chuyên gia ESG Trần Xuân Quỳnh: Để chuyển từ tâm thế "bị động nhận hỗ trợ" sang "chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh xanh" trong dài hạn, các cơ sở công nghiệp nông thôn cần coi tiêu chuẩn ESG và mục tiêu Net Zero là chiến lược cốt lõi của doanh nghiệp.

Dựa trên định hướng từ Nghị định 235/2025/NĐ-CP, khu vực công nghiệp nông thôn cần khẩn trương chuẩn bị 5 nền tảng cơ bản: Chuyển đổi tư duy sang kinh tế tuần hoàn (Yếu tố E). Theo đó, chủ động áp dụng các giải pháp theo vòng đời sản phẩm, đẩy mạnh liên kết trong tất cả các khâu từ khai thác đến thải bỏ và tái chế nhằm thúc đẩy kinh tế xanh thực chất.

Thiết lập hệ thống dữ liệu minh bạch (MRV) (Yếu tố G). Ứng dụng công nghệ tiên tiến để tự thiết lập hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) nội bộ, làm vũ khí sắc bén chứng minh năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Tái định vị dòng vốn đầu tư. Tiên phong chuyển dịch dòng vốn vào các ngành công nghiệp xanh, giảm phát thải và công nghệ môi trường để kiến tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Tích hợp yếu tố xã hội vào văn hóa doanh nghiệp (Yếu tố S): Xây dựng môi trường lao động đa dạng và bình đẳng, đón đầu chính sách ưu tiên hỗ trợ lao động nữ, lao động yếu thế để ghi điểm trong các khung đánh giá bền vững toàn cầu.  Nâng cấp năng lực nhân sự: Đào tạo đội ngũ nhân sự không chỉ thạo nghề mà còn hiểu biết về vận hành số hóa, quản lý năng lượng để thích ứng với quá trình "chuyển đổi kép".

Chuyên gia ESG Trần Xuân Quỳnh

- Một điểm đáng chú ý của Nghị định đó là nhấn mạnh chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và sản xuất bền vững. Dưới góc nhìn ESG, ông đánh giá mối quan hệ giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh như thế nào, đặc biệt trong việc giúp doanh nghiệp nông thôn tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất?

Chuyên gia ESG Trần Xuân Quỳnh: Dưới góc độ chiến lược ESG và định hướng từ Nghị định 235/2025/NĐ-CP, mối quan hệ giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không phải là sự ngẫu nhiên mà là một mối quan hệ cộng sinh mang tính sống còn. Có thể khẳng định: Chuyển đổi xanh là đích đến, còn chuyển đổi số chính là công cụ và động lực thiết yếu để hiện thực hóa mục tiêu đó.

Theo đó, quá trình "chuyển đổi kép" này mang lại 3 giá trị chiến lược cho các cơ sở công nghiệp nông thôn. Trước hết là minh bạch hóa dữ liệu quản trị và môi trường. Nền tảng số hóa là cơ sở bắt buộc để doanh nghiệp thiết lập hệ thống giám sát năng lượng và xây dựng báo cáo phát thải (MRV) minh bạch, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như GRI. Đồng thời, chỉ có ứng dụng công nghệ số (như IoT, phần mềm truy xuất) mới giúp doanh nghiệp thu thập dữ liệu và quản trị liền mạch theo vòng đời sản phẩm.

Tối ưu hóa năng lượng và giảm chi phí sản xuất trực tiếp. Các công nghệ số như cảm biến giám sát môi trường hay phần mềm tự động hóa giúp kiểm soát chính xác lượng điện, nước và nguyên liệu tiêu thụ, giảm thiểu hao hụt tối đa. Việc ứng dụng máy móc tiên tiến cũng giúp thay thế dây chuyền cũ, cắt giảm trực tiếp chi phí vận hành và xử lý chất thải.

Nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển chuỗi liên kếtTích hợp yếu tố "xanh" (đạt chuẩn ESG) và "số" (vận hành thông minh) giúp sản phẩm địa phương dễ dàng thâm nhập vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, nền tảng số hóa giúp các khâu liên kết từ sản xuất, thu mua đến tái chế được vận hành trơn tru và bền vững hơn.

Tóm lại, công nghệ số đóng vai trò như một "hệ thần kinh" trung ương để kiểm soát, đo lường và tối ưu hóa các nỗ lực chuyển đổi xanh, giúp doanh nghiệp giải quyết triệt để bài toán kép: bảo vệ môi trường và tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế. 

- Trong dài hạn, khi các yêu cầu về môi trường, trách nhiệm xã hội và quản trị ngày càng trở thành điều kiện quan trọng của thị trường, theo ông, công nghiệp nông thôn Việt Nam cần chuẩn bị những gì ngay từ hôm nay để chuyển từ “được hỗ trợ chuyển đổi xanh” sang chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh xanh?

Chuyên gia ESG Trần Xuân Quỳnh: Trong quá trình thực hành ESG và chuyển đổi xanh, các cơ sở công nghiệp nông thôn hiện đang đối mặt với 3 rào cản lớn nhất: thiếu hụt nguồn lực tài chính cho công nghệ giảm phát thải, điểm nghẽn về năng lực quản trị dữ liệu (MRV) và sự hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn.

Tuy nhiên, Nghị định 235/2025/NĐ-CP ra đời chính là một đòn bẩy chiến lược giúp tháo gỡ trực tiếp những nút thắt này. Chính sách mới ưu tiên hỗ trợ trực tiếp nguồn vốn đầu tư hạ tầng và công nghệ xử lý môi trường, thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số để minh bạch hóa chuỗi cung ứng, đồng thời hỗ trợ ngân sách cho các chương trình đào tạo nhân lực gắn với chuyển giao công nghệ.

Xin cảm ơn ông!