Phát triển dịch vụ logistics: Mở rộng không gian, nâng sức cạnh tranh

Logistics trở thành một phần của năng lực cạnh tranh

Logistics đang đứng trước một bước chuyển quan trọng: từ một ngành dịch vụ hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh trở thành một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế và trực tiếp góp phần quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp và nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, yêu cầu phát triển logistics không chỉ nằm ở mở rộng kho bãi, cảng biển hay vận tải, mà phải tổ chức lại không gian phát triển theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng.

Cùng với tốc độ tăng trưởng, hệ thống hạ tầng logistics đang từng bước được đầu tư

Đây cũng là hướng đi được đặt ra trong Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tháng 10/2025.

Tại Diễn đàn Logistics Vùng lần VII năm 2026 với chủ đề “Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics vùng Đồng bằng sông Hồng”, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, logistics Việt Nam thời gian qua đạt tốc độ tăng trưởng 14 - 16%/năm, đóng góp khoảng 4,5 - 5% GDP; chi phí logistics giảm xuống khoảng 16% GDP.

Cùng với tốc độ tăng trưởng, hệ thống hạ tầng logistics cũng từng bước được đầu tư. Hạ tầng cảng biển, sân bay, đường cao tốc, kho bãi và trung tâm logistics ngày càng được quan tâm, trong khi cộng đồng doanh nghiệp logistics không ngừng lớn mạnh.

Những chuyển động này cho thấy logistics đang ngày càng có vị trí rõ nét hơn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành vẫn đối mặt với không ít điểm nghẽn. Vận tải hàng hóa còn phụ thuộc lớn vào đường bộ, trong khi đường sắt và đường thủy chưa phát huy đầy đủ tiềm năng. Sự kết nối giữa các phương thức vận tải, khu sản xuất, kho bãi và cảng biển còn hạn chế.

Bên cạnh đó, hệ thống kho bãi, cảng cạn còn phân tán, thiếu đồng bộ; chi phí logistics, chất lượng dịch vụ, nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ vẫn là những vấn đề cần tiếp tục cải thiện.

Với Đồng bằng sông Hồng, những vấn đề này càng có ý nghĩa bởi đây là khu vực có nhiều lợi thế để trở thành cửa ngõ logistics quan trọng của phía Bắc. Song, để biến lợi thế thành năng lực thực tế, vùng cần khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, kết nối chưa liên hoàn.

Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, với vị trí là cửa ngõ kết nối miền Bắc với cả nước và thế giới, Đồng bằng sông Hồng đã và đang tiếp tục khẳng định vị thế là một cực tăng trưởng logistics quan trọng của cả nước.

Đáng chú ý, yêu cầu đối với logistics hiện nay đã thay đổi. Doanh nghiệp và nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến chi phí lao động hay đất đai mà ngày càng chú trọng chất lượng hạ tầng, khả năng kết nối, độ tin cậy của cung ứng, năng lực số, tiêu chuẩn môi trường và chất lượng thể chế.

Vì vậy, logistics không còn đơn thuần là câu chuyện vận chuyển hàng hóa hay một khoản chi phí trong chuỗi hoạt động mà đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây cũng chính là lý do phát triển logistics cần được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế, thay vì chỉ nhìn nhận như một lĩnh vực dịch vụ riêng lẻ. Logistics phải trở thành mắt xích kết nối toàn bộ quá trình sản xuất, cung ứng và tiêu dùng; đồng thời tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tạo thêm dư địa cho hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước và quốc tế.

Từ liên kết vùng đến logistics xanh, hiện đại

Để logistics thực sự trở thành động lực phát triển, cũng tại Diễn đàn Logistics Vùng lần VII năm 2026 Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đề nghị tập trung vào 5 nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết là tổ chức thực hiện Chiến lược logistics quốc gia một cách thực chất, có trọng tâm, trọng điểm và kết quả đo lường được. Cùng với đó là phát triển hạ tầng logistics đồng bộ với quy hoạch và đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia, khu vực, vùng và địa phương.

Một yêu cầu quan trọng khác là tiếp tục rà soát hệ thống pháp luật liên quan đến logistics, vận tải đa phương thức, hàng hải, đường thủy, hải quan, thương mại, giao dịch điện tử và đầu tư.

Cùng với hoàn thiện thể chế, hệ thống cảng biển được định hướng phát triển thành trung tâm của hệ sinh thái logistics và kinh tế biển theo hướng hiện đại, xanh và thông minh.

Đặc biệt, tư duy phát triển logistics cần chuyển mạnh từ địa giới hành chính sang tổ chức logistics theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng. Đây có thể xem là chìa khóa để giải quyết tình trạng kết nối rời rạc, đầu tư phân tán và khai thác chưa đầy đủ lợi thế của từng địa phương.

Đối với Đồng bằng sông Hồng, định hướng này được cụ thể hóa bằng việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch, phân bố sản xuất hợp lý, đồng thời phát triển hạ tầng giao thông, đô thị và logistics có tính kết nối cao.

Trong cấu trúc đó, Hà Nội phát huy vai trò trung tâm dịch vụ, tiêu dùng, tài chính, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực và hàng không; Bắc Ninh, Hưng Yên kết nối các vùng sản xuất công nghiệp với cửa ngõ xuất nhập khẩu; Ninh Bình phát huy thế mạnh du lịch và kinh tế biển; Quảng Ninh phát huy lợi thế cửa khẩu, biên mậu, kinh tế biển và kết nối quốc tế; Hải Phòng giữ vai trò cửa ngõ hàng hải và trung tâm logistics quốc tế của phía Bắc.

Đáng chú ý, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng dài hơn 360 km, kết nối Việt Nam với Trung Quốc và dự kiến đưa vào khai thác khoảng năm 2030, được kỳ vọng tạo thêm dư địa kết nối, qua đó mở rộng không gian phát triển logistics của toàn vùng.

Nếu những kết nối này được triển khai đồng bộ, logistics sẽ không còn bị giới hạn trong phạm vi một địa phương mà có thể hình thành mạng lưới liên kết rộng hơn giữa vùng sản xuất, trung tâm tiêu dùng, cửa khẩu, cảng biển và thị trường quốc tế. Không gian phát triển logistics vì thế không chỉ mở rộng về địa lý mà còn mở rộng về phương thức vận hành và giá trị tạo ra.

Ở một chiều khác, yêu cầu phát triển xanh và bền vững đang ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của ngành logistics. Tại Đà Nẵng, thành phố đang triển khai phát triển dịch vụ logistics theo hướng xanh, bền vững; khuyến khích doanh nghiệp cải tạo, đầu tư và vận hành kho bãi, trung tâm logistics, cảng cạn và các cơ sở hậu cần theo hướng xanh hóa, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Cùng với đó là yêu cầu tăng cường bảo vệ môi trường, kiểm soát phát thải, sử dụng năng lượng tiết kiệm, phát triển năng lượng tái tạo, giảm phát thải khí nhà kính; khuyến khích doanh nghiệp giảm bao bì nhựa dùng một lần, tăng cường tái sử dụng và xanh hóa hệ thống kho bãi, trung tâm logistics, cảng cạn.

Những yêu cầu này cho thấy logistics Việt Nam đang đứng trước một không gian phát triển mới, trong đó tăng trưởng không thể chỉ được đo bằng tốc độ hay quy mô mà còn phải tính đến chất lượng kết nối, hiệu quả vận hành, chuyển đổi số, môi trường và tính bền vững.

Năm 2026 cũng là năm đầu tiên triển khai đồng bộ Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, xung đột, các biện pháp bảo hộ thương mại và quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu nâng cao năng lực logistics càng trở nên cấp thiết.

Cùng lúc, logistics xanh, chuyển đổi số, thương mại điện tử xuyên biên giới và nâng cao năng lực cạnh tranh đang đặt ra những bài toán mới đối với doanh nghiệp Việt Nam. Từ Đồng bằng sông Hồng đến miền Trung - Tây Nguyên, điểm chung được đặt ra là phải tăng cường kết nối giữa vùng sản xuất, khu công nghiệp, cửa khẩu, cảng biển và thị trường; phát triển vận tải đa phương thức; hoàn thiện hệ thống điểm gom hàng, kho bãi và trung tâm logistics.

Đây cũng là tinh thần của Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, dự kiến diễn ra ngày 6 - 7/11 tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai với chủ đề “Kết nối logistics cao nguyên, vươn ra chuỗi giá trị toàn cầu”. Sự kiện hướng tới thúc đẩy phát triển dịch vụ logistics, tăng kết nối với sản xuất, xuất nhập khẩu và đối thoại về những vấn đề mới của ngành. Diễn đàn Logistics Việt Nam là sự kiện thường niên do Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức từ năm 2013.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai đồng bộ Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 cùng các kế hoạch hành động tại địa phương. Trọng tâm được đặt vào giảm chi phí logistics, phát triển vận tải đa phương thức, thúc đẩy chuyển đổi số và logistics xanh. Trong bức tranh đó, miền Trung - Tây Nguyên được đánh giá có nhiều dư địa phát triển nhờ hệ thống cảng biển dọc duyên hải và các hành lang kinh tế Đông - Tây, tạo điều kiện kết nối vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, cửa khẩu với thị trường. Từ đó, Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 là cơ hội để đẩy mạnh triển khai Chiến lược logistics gắn với giai đoạn phát triển mới.

Có thể thấy, bài toán của logistics Việt Nam hiện nay không đơn thuần là làm thêm một tuyến đường, một kho hàng hay một trung tâm logistics. Vấn đề lớn hơn là kiến tạo một hệ sinh thái kết nối đồng bộ, trong đó hạ tầng, thể chế, doanh nghiệp, công nghệ, nguồn nhân lực và yêu cầu xanh cùng vận hành trong một chỉnh thể. Khi logistics được tổ chức theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng, những lợi thế riêng lẻ của từng địa phương mới có thể cộng hưởng thành sức mạnh chung. Và khi logistics thực sự trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển ngành này cũng đồng nghĩa với mở rộng không gian tăng trưởng cho nền kinh tế.