Bộ Công Thương lấy ý kiến góp ý cho Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030

Hướng đến xuất khẩu bền vững ở mức 2 con số

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, xuất nhập khẩu là một trong những động lực quan trọng góp phần giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển. Trong một số giai đoạn, xuất khẩu và đầu tư nước ngoài đã đóng vai trò chủ lực đối với tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh những thành tựu về tăng trưởng xuất khẩu và đóng góp trên nhiều lĩnh vực, thực tiễn cũng cho thấy những vấn đề cần được nhìn nhận, nhất là yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng. Vì vậy, Đảng và Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa mới đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bộ Công Thương tổ chức hội thảo lấy ý kiến về Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa

Thứ trưởng nhấn mạnh, thời gian qua, chiến lược xuất nhập khẩu tập trung nhiều vào mục tiêu tăng trưởng về lượng. Khi quy mô nền kinh tế còn nhỏ, việc phát triển các ngành sản xuất cần dựa vào thị trường và nền kinh tế toàn cầu, qua đó tạo động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, sau một thời gian phát triển, quy mô nền kinh tế Việt Nam đã lớn hơn, độ mở thương mại ở mức cao. Có lẽ chỉ một số ít quốc gia có tỷ lệ thương mại quốc tế so với GDP lớn hơn Việt Nam, trong khi phần lớn các nước có độ mở thấp hơn. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu phải chuyển trọng tâm từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động xuất nhập khẩu.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái phát biểu khai mạc hội thảo

Thứ trưởng dẫn lại những tư vấn của chuyên gia về chỉ số độ phức tạp của nền kinh tế, gắn với mức độ tham gia của một quốc gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua thương mại quốc tế. Chẳng hạn, trong ngành điện tử, năng lực tham gia chuỗi sản xuất không chỉ nằm ở khâu lắp ráp mà còn thể hiện ở khả năng đảm nhận các công đoạn phức tạp hơn, từ kiểm tra, thử nghiệm đến chế tạo. “Vì vậy, Chiến lược cần định hướng Việt Nam tham gia sâu hơn vào những khâu có ý nghĩa thiết yếu, đồng thời tạo sự kết nối với các chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp. Qua đó, hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ mở rộng quy mô mà còn góp phần nâng cao năng lực sản xuất và bảo đảm cán cân thanh toán ổn định, lâu dài”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng Lương Hoàng Thái nêu rõ, thời gian qua, Cục Xuất nhập khẩu cùng các cục, vụ thuộc Bộ Công Thương và các hiệp hội đã tham gia xây dựng dự thảo Chiến lược. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục thảo luận, hoàn thiện. Thứ trưởng đề nghị các cơ quan, đơn vị và hiệp hội đóng góp ý kiến thẳng thắn, mang tính gợi mở để hoàn thiện Chiến lược, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu đặt ra.

Mục tiêu là để xuất nhập khẩu không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn tạo chuyển biến về chất trong phát triển kinh tế - xã hội. Xuất nhập khẩu cần được xác định là phương tiện để thực hiện mục tiêu cuối cùng là phát triển kinh tế, nâng tầm nền kinh tế Việt Nam. Thứ trưởng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tiếp tục phối hợp với Bộ Công Thương, tập trung hoàn thiện dự thảo, phấn đấu hoàn thành vào cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12 để trình Chính phủ theo kế hoạch.

Nhiều mục tiêu cho giai đoạn mới

Theo bà Nguyễn Cẩm Trang, đại diện Cục Xuất nhập khẩu, trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xuất khẩu tiếp tục là một trong những động lực quan trọng. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn tới cần được xác định lại cho phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Các mục tiêu đặt ra cao hơn giai đoạn trước, đòi hỏi phải có những giải pháp quyết liệt, đồng bộ hơn, từ cải cách thủ tục, nâng cao năng lực sản xuất đến phát triển vận tải và mở rộng thị trường.

Bà Nguyễn Cẩm Trang thông tin về dự thảo chiến lược

Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu thúc đẩy xuất nhập khẩu tăng trưởng cao, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030; đồng thời chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Theo dự thảo, mục tiêu đặt ra là tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa bình quân giai đoạn 2026-2030 phấn đấu đạt 15-16%/năm; nhập khẩu tăng bình quân 12-13%/năm. Cán cân thương mại hướng tới thặng dư bền vững, với tỷ trọng xuất siêu trên tổng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt 3-6% trong giai đoạn này. Đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu nằm trong nhóm 10 quốc gia có kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất thế giới; tỷ trọng xuất siêu đạt 7-10%.

Một trong những mục tiêu quan trọng là nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước và gia tăng hàm lượng chế biến, công nghệ trong hàng xuất khẩu. Theo đó, tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước phấn đấu đạt khoảng 28-30% vào năm 2030, tăng lên 38-40% vào năm 2045. Tỷ trọng hàng chế biến hoặc đã tinh chế trong tổng kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 89-90% vào năm 2030 và trên 92% vào năm 2045. Tỷ lệ giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trong tổng giá trị xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo phấn đấu đạt khoảng 50% vào năm 2030 và trên 55% vào năm 2045.

Về quy mô thương mại, dự thảo đưa ra các kịch bản tăng trưởng đến năm 2030. Trong kịch bản trung bình, kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 953,7 tỷ USD vào năm 2030; kịch bản cao đặt mục tiêu 1.041,1 tỷ USD, trong khi kịch bản thấp là 765 tỷ USD. Các kịch bản cho thấy yêu cầu mở rộng quy mô xuất khẩu gắn với nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa.

Đại diện các Hiệp hội, Cục Vụ góp ý cho dự thảo chiến lược

Góp ý cho dự thảo chiến lược, ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, môi trường cạnh tranh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng, với sự vươn lên của những đối thủ mới như Ấn Độ. Nếu trước đây doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu cạnh tranh với các nước Đông Nam Á thì hiện nay, phạm vi cạnh tranh đã mở rộng, trong khi mỗi quốc gia đều có những lợi thế riêng về sản xuất và phát triển thị trường.

Đối với ngành gỗ và lâm sản, nhiều doanh nghiệp vẫn hoạt động theo phương thức gia công cho khách hàng nước ngoài. Duy trì khách hàng hiện hữu đã khó, tìm kiếm thị trường mới và chuyển đổi mô hình kinh doanh còn đòi hỏi nguồn lực lớn hơn. Những hạn chế về vốn, máy móc, công nghệ và khả năng tổ chức sản xuất khiến quá trình chuyển đổi không thể diễn ra trong thời gian ngắn.

Ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng, doanh nghiệp không thể kéo dài tình trạng gia công mà cần có bước chuyển mạnh mẽ sang chủ động thiết kế, sáng tạo mẫu mã và nâng cao giá trị gia tăng. Đây không chỉ là yêu cầu đối với từng doanh nghiệp mà còn cần được đặt ra trong định hướng phát triển xuất khẩu dài hạn.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam cho rằng, chiến lược cần xác định rõ mục tiêu, nguồn lực và giải pháp cụ thể. Các nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành chương trình hành động, có lộ trình thực hiện và sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương cùng các đơn vị liên quan. Chiến lược cũng cần bảo đảm tính linh hoạt, có khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường và môi trường kinh doanh quốc tế.

Đối với ngành thủy sản, yêu cầu nâng cao giá trị xuất khẩu gắn chặt với việc thay đổi tư duy quản lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sản xuất và chế biến. Việt Nam có tiềm năng về nguồn nguyên liệu, nhưng muốn nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế thì không thể chỉ dựa vào lợi thế sẵn có. Doanh nghiệp cần tăng cường chế biến, nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu khách hàng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Từ góc độ này, tính khả thi của Chiến lược xuất nhập khẩu không chỉ nằm ở việc xác định mục tiêu đúng mà còn phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình thực hiện. Trách nhiệm của từng bộ, ngành cần được làm rõ, nhất là đối với các vấn đề liên quan đến nguồn cung nguyên liệu, quản lý chất lượng và phát triển thị trường.

Nâng nội lực sản xuất, làm chủ công nghệ và chuỗi cung ứng

Đối với các đơn vị thuộc Bộ, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương cho rằng cần chú trọng các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất công nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là hướng đi quan trọng để từng bước giảm phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và tăng khả năng làm chủ các khâu trong chuỗi giá trị.

Đông đảo đơn vị tham gia hội thảo

Thực tế, để hàng hóa Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, việc mở rộng quy mô xuất khẩu cần đi cùng quá trình củng cố nền tảng sản xuất. Khi doanh nghiệp trong nước có khả năng cung ứng linh kiện, nguyên phụ liệu và sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, mức độ chủ động của chuỗi sản xuất sẽ được cải thiện, đồng thời tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các mạng lưới cung ứng quốc tế.

Cùng với năng lực sản xuất, năng lực công nghệ cũng được xác định là yếu tố cần quan tâm trong quá trình nâng chất lượng tăng trưởng xuất khẩu. Đại diện Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương, đề xuất bổ sung các chính sách, giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếp nhận, làm chủ và ứng dụng công nghệ thông qua nhập khẩu, qua đó phát triển năng lực sản xuất trong nước, tăng tính tự chủ và nâng cao giá trị gia tăng của hàng xuất khẩu.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho rằng cần tăng cường theo dõi chính sách thương mại của các đối tác, nhận diện sớm nguy cơ và nâng cao năng lực ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại. Thực tiễn cho thấy nhiều quốc gia sử dụng những công cụ này để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Vì vậy, năng lực dự báo, theo dõi và xử lý các vụ việc cần được quan tâm trong quá trình triển khai Chiến lược.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục lắng nghe, lấy ý kiến, hoàn thiện dự thảo Chiến lược để báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định ban hành trong thời gian tới.