Đào tạo cán bộ ngành Công Thương đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh

Gắn đào tạo cán bộ với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của ngành

Trong tháng 7, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng ký ban hành Quyết định số 1889/QĐ-BCT về Chương trình hành động của ngành Công Thương thực hiện Nghị quyết số 168/NQ-CP ngày 27/6/2026 của Chính phủ về cập nhật kịch bản tăng trưởng và giải pháp trọng tâm trong các quý còn lại nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo Quyết định, Chương trình hành động được ban hành nhằm tổ chức triển khai đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công Thương để thực hiện Nghị quyết số 168/NQ-CP của Chính phủ; đồng thời cụ thể hóa các nhiệm vụ của Chính phủ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Bộ, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.

Trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Công Thương xác định tập trung chỉ đạo triển khai các giải pháp đột phá nhằm bù đắp phần còn thiếu của các chỉ tiêu tăng trưởng ngành, phấn đấu hoàn thành và vượt các mục tiêu Chính phủ giao. Trong đó, ưu tiên các chỉ tiêu chưa đạt mục tiêu sau 6 tháng đầu năm gồm chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP), tổng công suất nguồn điện, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, tăng trưởng thương mại điện tử B2C và tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử.

Chương trình hành động cũng đặt mục tiêu tiếp tục phát huy vai trò của ngành Công Thương là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; tập trung phát triển mạnh công nghiệp chế biến, chế tạo; bảo đảm cung ứng điện, xăng dầu và các mặt hàng thiết yếu phục vụ sản xuất và tiêu dùng; thúc đẩy xuất khẩu gắn với đa dạng hóa thị trường, khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA); phát triển mạnh thị trường trong nước, thương mại điện tử, chuyển đổi số và các động lực tăng trưởng mới.

Chương trình đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cục, vụ, đơn vị thuộc Bộ và Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đối với từng chỉ tiêu tăng trưởng của ngành. Việc tổ chức thực hiện phải bám sát các quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp của Chính phủ tại Nghị quyết số 168/NQ-CP; bảo đảm đồng bộ, thống nhất, quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm; gắn với kết quả thực hiện các chỉ tiêu tăng trưởng của ngành Công Thương cũng như mục tiêu tăng trưởng của từng địa phương, từng lĩnh vực.

Những yêu cầu này đặt ra yêu cầu tương ứng đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động của ngành, đặc biệt về năng lực chuyên môn, khả năng thích ứng với những thay đổi về công nghệ, mô hình quản lý và yêu cầu của thị trường.

TS. Hoàng Trường - Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Đào tạo - Viện Nghiên cứu chiến lược, Chính sách Công Thương cho rằng Bộ Công Thương quản lý dải ngành rất rộng, từ các ngành công nghiệp nền tảng (điện, dầu khí, hóa chất, cơ khí, khoáng sản...) đến thương mại trong nước, thương mại điện tử, xuất nhập khẩu, logistics và hội nhập kinh tế quốc tế...

TS. Hoàng Trường - Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Đào tạo - Viện Nghiên cứu chiến lược, Chính sách Công Thương

Bên cạnh đó, hai ‘làn sóng’ chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang đặt ra một số yêu cầu cốt lõi đối với nguồn nhân lực ngành Công Thương. Đó là sự chuyển dịch cơ cấu nguồn nhân lực. Bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng đang thúc đẩy sự dịch chuyển cơ cấu nhân lực ngành Công Thương theo một số định hướng chiến lược.

Đào tạo nhân lực đáp ứng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh

Cũng theo TS. Hoàng trường, việc dịch chuyển từ "thâm dụng lao động" sang "thâm dụng trí thức và công nghệ" cho thấy xu hướng sử dụng nhiều lao động phổ thông sang đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có trình độ chuyên môn, kỹ năng công nghệ và khả năng tư duy liên ngành. Hình thành lực lượng nhân lực có sự tích hợp giữa công nghệ - chính sách - tài chính và tiêu chuẩn quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý đa ngành, đa lĩnh vực trong tình hình mới.

Đồng thời là việc bùng nổ nhu cầu đối với các nhóm nhân lực thuộc các ngành công nghiệp nền tảng và công nghệ mới. Theo đó, về khối công nghiệp và năng lượng, hiện đang gia tăng đột biến nhu cầu nhân lực trong các ngành công nghiệp công nghệ cao, tự động hóa, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, năng lượng mới (như hydro, điện gió ngoài khơi) và sản xuất thông minh. Khối thương mại và dịch vụ hạ tầng, đòi hỏi lực lượng nhân lực chuyên sâu vận hành hạ tầng số, thương mại điện tử xuyên biên giới, chuỗi cung ứng và logistics thông minh.

Xuất hiện các vị trí việc làm hoàn toàn mới trong ngành Công Thương mà trước đây chưa từng có, cụ thể như chuyên gia phân tích dữ liệu thị trường và chuỗi cung ứng, chuyên gia quản trị năng lượng xanh, kiểm toán carbon, tư vấn tiêu chuẩn ESG cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, hay các kỹ sư vận hành hệ thống tự động hoá thông minh.

Về chất lượng nguồn nhân lực: Thực tiễn đòi hỏi lực lượng cán bộ và doanh nghiệp bên cạnh những năng lực hiện có cần bổ sung thêm 3 nhóm năng lực then chốt mới đó là: Năng lực chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, đó là nắm vững chuyên môn gắn với kiểm kê khí nhà kính, tiêu chuẩn ESG, lộ trình Net Zero và các quy định xuất khẩu xanh như CBAM, EUDR.

Về mô hình đào tạo và thể chế thu hút nhân tài. Đó là, đổi mới căn bản mô hình đào tạo và bồi dưỡng: Chuyển từ "đào tạo theo khả năng" sang "đào tạo theo cầu thị trường": Các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng thuộc Bộ Công Thương cần gắn kết chặt chẽ với các tập đoàn, doanh nghiệp lớn để đồng thiết kế chương trình đào tạo tích hợp và cấp các chứng chỉ kỹ năng xanh, kỹ năng số ngắn hạn.

Bộ Công Thương định hướng công tác đào tạo cán bộ trong ngành phải gắn với nhu cầu thực tế. 

Đẩy mạnh mô hình tái đào tạo và nâng cao kỹ năng, lực lượng lao động hiện hữu (gồm cả cán bộ quản lý nhà nước và lao động doanh nghiệp) phải được cập nhật kiến thức liên tục thông qua các khóa bồi dưỡng ngắn hạn chuyên sâu về công nghệ mới, tiêu chuẩn mới và chính sách mới.