Tạo lực đẩy mới cho công nghiệp nông thôn chuyển đổi kép

Khuyến công đi trước một bước

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 là sự thay đổi rõ rệt trong quan điểm phát triển. Khuyến công không còn được nhìn nhận như một chính sách “bù đắp” cho khu vực sản xuất nhỏ, yếu thế ở nông thôn, mà được xác định là công cụ chủ động thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Việc lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm trụ cột phản ánh rõ sự vận động của chính sách đã bám sát hơn yêu cầu phát triển thực tiễn. Nhiều năm qua, không ít cơ sở công nghiệp nông thôn vẫn vận hành trên nền công nghệ cũ, quy mô nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công, khó đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường về chất lượng, môi trường và truy xuất nguồn gốc. Nếu khuyến công tiếp tục dàn trải, hiệu quả lan tỏa sẽ bị hạn chế.

Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được thiết kế với trọng tâm là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Ảnh: Hải Linh

Chương trình lần này đặt ra yêu cầu khai thác và phát huy tốt nhất tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng địa phương. Mỗi không gian nông thôn có những “địa chỉ sản xuất” đặc thù, từ chế biến nông lâm thủy sản, dệt may, cơ khí nhỏ đến thủ công mỹ nghệ và các ngành nghề truyền thống. Khuyến công, vì thế, phải đi cùng quy hoạch ngành hàng, bám sát lợi thế so sánh để hình thành các mô hình sản xuất có khả năng nhân rộng, thay vì hỗ trợ rời rạc.

Đáng chú ý, chương trình nhấn mạnh vai trò của kinh tế tư nhân khi đây được xác định là động lực quan trọng của nền kinh tế, khuyến công không thể làm thay doanh nghiệp, nhưng có thể tạo “điểm tựa” ban đầu về công nghệ, quản trị và thị trường để các cơ sở công nghiệp nông thôn tự nâng cao năng lực.

Một điểm lưu ý khác là yêu cầu đổi mới công tác khuyến công với sự tham gia của cả hệ thống chính trị. Thực tiễn triển khai nhiều năm cho thấy, ở đâu chính quyền địa phương thực sự coi khuyến công là nhiệm vụ phát triển kinh tế, ở đó chính sách đi vào cuộc sống nhanh và hiệu quả hơn. Việc hoàn thiện tổ chức hệ thống khuyến công từ trung ương đến địa phương, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của đội ngũ công chức, viên chức ngành Công Thương được coi là điều kiện tiên quyết để chương trình đạt mục tiêu.

Lan tỏa tác động tích cực của khuyến công

Chương trình khuyến công giai đoạn 2026 - 2030 được Bộ Công Thương xây dựng hướng tới việc kích hoạt, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới. Cùng đó là cách tiếp cận theo chuỗi ngành hàng, kết hợp chuyển đổi số, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn, những yếu tố đang trở thành “giấy thông hành” để sản phẩm công nghiệp nông thôn tiếp cận thị trường lớn và bền vững hơn.

Các mục tiêu cụ thể giai đoạn 2026 - 2030 được định lượng khá rõ ràng: Hỗ trợ 1.300 cơ sở công nghiệp nông thôn ứng dụng máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ tiên tiến; xây dựng 50 mô hình thí điểm sản xuất sạch hơn; hỗ trợ xử lý nước thải, khí thải cho 80 cơ sở công nghiệp nông thôn …

Ở khía cạnh thị trường, chương trình đặt mục tiêu tổ chức 2 kỳ bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia; hỗ trợ 120 cơ sở đăng ký nhãn hiệu; tổ chức và hỗ trợ hàng chục hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước. Tuy nhiên, điều cốt lõi không chỉ nằm ở số lượng sự kiện, mà ở khả năng kết nối chặt chẽ giữa sản phẩm công nghiệp nông thôn với hệ thống phân phối, chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu.

Nguồn nhân lực tiếp tục được xác định là trụ cột quan trọng. Việc đào tạo 4.500 lao động theo nhu cầu của các cơ sở công nghiệp nông thôn, tập trung vào kỹ năng số và quản trị sản xuất thông minh, phản ánh yêu cầu chuyển đổi mô hình sản xuất ở nông thôn. Cùng với đó, đào tạo khởi sự kinh doanh, quản trị doanh nghiệp cho khoảng 8.000 học viên sẽ góp phần nâng cao năng lực của chủ cơ sở công nghiệp nông thôn.

Một điểm rất đáng kỳ vọng là mục tiêu số hóa toàn bộ công tác quản lý khuyến công. Khi dữ liệu được kết nối thống nhất từ trung ương đến địa phương, hiệu quả quản lý, giám sát và đánh giá tác động chính sách sẽ được nâng lên.

Về giải pháp của chương trình bao phủ khá toàn diện: Từ xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ; phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn; xúc tiến đầu tư cụm công nghiệp; xử lý môi trường; phát triển nguồn nhân lực… đến tư vấn thông tin và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện khuyến công. Các nội dung này được thiết kế để bổ trợ cho nhau, hướng tới hình thành các cụm liên kết sản xuất - tiêu thụ - logistics, đặc biệt trong các ngành chế biến nông lâm thủy sản, dệt may, thủ công mỹ nghệ.

Nhìn tổng thể, Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động vượt ra ngoài phạm vi từng đề án cụ thể. Khi công nghệ được nâng cấp, năng suất và chất lượng sản phẩm công nghiệp nông thôn được cải thiện, khu vực công nghiệp nông thôn sẽ có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Quan trọng hơn, nếu được triển khai đúng hướng, khuyến công sẽ góp phần tạo việc làm tại chỗ, giữ chân lao động ở nông thôn, đồng thời bảo tồn và phát triển các ngành nghề truyền thống theo hướng hiện đại, bền vững. Với cách tiếp cận mới, mục tiêu rõ ràng và hệ giải pháp tương đối đầy đủ, Chương trình khuyến công quốc gia 2026 - 2030 đang mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển chất lượng hơn cho công nghiệp nông thôn.