Công nghiệp nền tảng: Đào tạo hướng tới làm chủ công nghệ lõi

Từ năng lực chế tạo đến làm chủ công nghệ lõi

Nhiều doanh nghiệp cơ khí Việt Nam đã chứng minh khả năng đảm nhận các công trình quy mô lớn, chế tạo thiết bị phục vụ những lĩnh vực công nghiệp quan trọng. Đây là cơ sở để ngành tiếp tục phát triển theo hướng nâng cao năng lực thiết kế, làm chủ công nghệ lõi và từng bước gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất.

Theo TS. Vũ Văn Khoa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí, ngành cơ khí Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, dù mức độ phát triển giữa các phân khúc còn khác nhau. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm phần lớn giá trị sản xuất và gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu của ngành. Trong khi khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước ở lĩnh vực xe máy ở mức cao, các lĩnh vực ô tô và thiết bị đồng bộ vẫn còn dư địa phát triển. Nâng cao giá trị gia tăng cũng là hướng đi quan trọng để ngành cơ khí khai thác tốt hơn tiềm năng hiện có.

Thực tiễn cho thấy doanh nghiệp trong nước có khả năng thực hiện những nhiệm vụ chế tạo phức tạp khi được giao cơ hội và có điều kiện phát huy năng lực. Các công trình cơ khí thủy công, nhiều gói thiết bị cho nhà máy nhiệt điện đốt than, sân vận động và kết cấu lớn là những ví dụ được TS. Vũ Văn Khoa đề cập.

TS. Vũ Văn Khoa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí.

Từ nền tảng đó, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là phát triển sâu hơn năng lực công nghệ. Theo TS. Vũ Văn Khoa, bốn vấn đề cần được quan tâm gồm công nghệ lõi, thiết kế gốc, công nghệ vật liệu đặc biệt và cơ hội đưa sản phẩm vào sử dụng thực tế.

Trong lĩnh vực thiết kế, việc tiếp cận và làm chủ thiết kế gốc vẫn là yêu cầu quan trọng đối với ngành cơ khí. Nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong phát triển sản phẩm, hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và từng bước tích lũy tri thức công nghệ.

Công nghệ vật liệu đặc biệt, đặc chủng cũng là một hướng nghiên cứu cần được chú trọng. Năng lực này có ý nghĩa đối với việc chế tạo thiết bị đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao, đồng thời mở rộng khả năng tham gia của doanh nghiệp trong những công đoạn có giá trị lớn. Để tiến tới mục tiêu đó, hoạt động đào tạo và nghiên cứu cần tạo được đội ngũ nhân lực có kiến thức chuyên sâu, khả năng nghiên cứu ứng dụng và năng lực giải quyết các vấn đề kỹ thuật phát sinh trong sản xuất.

Trường hợp này cho thấy, cùng với nghiên cứu và chế tạo, việc tạo điều kiện để sản phẩm trong nước được đánh giá, kiểm chứng và ứng dụng có ý nghĩa thiết thực. Quá trình vận hành giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và củng cố năng lực đáp ứng yêu cầu của các dự án tiếp theo.

Phát huy thế mạnh, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp

Đào tạo nhân lực chất lượng cao và phát triển năng lực nghiên cứu là những điều kiện quan trọng để ngành Công Thương nâng cao trình độ công nghệ. Với hệ thống cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu hoạt động trên nhiều lĩnh vực, Bộ Công Thương có nền tảng để phát huy nguồn lực, tăng cường liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Tại buổi làm việc với các viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng trực thuộc Bộ vừa qua, lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu phát huy hiệu quả hệ thống trường, viện, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo báo cáo của Vụ Tổ chức cán bộ tại buổi làm việc, hệ thống cơ sở đào tạo thuộc Bộ được phân bổ tại nhiều vùng, địa phương, tổ chức đào tạo từ trình độ sơ cấp đến tiến sĩ, chú trọng các ngành trọng điểm như cơ khí, chế tạo, điện tử, năng lượng và điện hạt nhân. Đây là nguồn lực quan trọng để cung cấp nhân lực cho các lĩnh vực sản xuất, kỹ thuật và công nghệ của ngành.

Trình độ chuyên môn và năng lực thực hành của đội ngũ kỹ sư được thể hiện qua quá trình lắp đặt, chạy thử và đưa hệ thống vào vận hành ổn định, đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật, an toàn điện và độ tin cậy. Ảnh: Quỳnh Nga

Lãnh đạo Bộ Công Thương định hướng hoạt động đào tạo, nghiên cứu cần tập trung hơn vào nâng cao năng suất lao động, tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới, nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị và gắn kết chặt chẽ với quá trình phát triển các lĩnh vực công nghiệp của Việt Nam. Đồng thời, cần hình thành các đơn vị có năng lực đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu trong những lĩnh vực trọng điểm và lĩnh vực mới; tiếp tục rà soát, tổ chức lại hệ thống viện nghiên cứu nhằm nâng cao năng lực cơ sở vật chất và nguồn nhân lực, đáp ứng những bài toán lớn của ngành.

Định hướng này đặt ra yêu cầu phát triển nguồn nhân lực theo chiều sâu. Bên cạnh đội ngũ kỹ thuật đáp ứng nhu cầu vận hành, sản xuất, các lĩnh vực công nghiệp cần nhân lực có khả năng nghiên cứu, thiết kế, phát triển sản phẩm và giải quyết những bài toán công nghệ phức tạp. Đối với ngành cơ khí, đây là nền tảng để doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và phát triển các giải pháp kỹ thuật.

Đối với ngành cơ khí, mối liên kết giữa viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp có thể tạo điều kiện để các bài toán thực tiễn được đưa vào chương trình đào tạo, nhiệm vụ nghiên cứu. Qua đó, người học có cơ hội tiếp cận yêu cầu kỹ thuật của sản xuất, còn doanh nghiệp có thêm điều kiện phối hợp với đội ngũ chuyên gia trong quá trình hoàn thiện công nghệ và phát triển sản phẩm.

Với hệ thống viện, trường hiện có, định hướng tập trung nguồn lực vào lĩnh vực trọng điểm, phát huy thế mạnh chuyên môn và lấy nhu cầu doanh nghiệp làm cơ sở cho nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo, đổi mới sáng tạo. Đây là hướng đi quan trọng để chuẩn bị nguồn nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp cơ khí phát triển sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao và đóng góp vào quá trình nâng cao năng lực công nghiệp của Việt Nam.